و در اين كلام ، تصريح به مغايرت ركنين است نه تلويح و از فحواى كلام علامهء حلى 196 طاب ثراه نيز در كتاب حج از كتاب تذكره ، چنان معلوم است كه ركنى را كه پهلوى ركن حجر الاسود است عراقى هم مىگويند ،
« كما قال و الركن الاسود فى جنوب الشرق و الاسود هو احد الركن اليمانيين و الباب بينه و بين احد الشاميين و هو الذى يسمى عراقيا ايضا و الباب الى الاسود اقرب منه اليه و يليه الركن الاخر الشامى و الحجر بينهما و الميزاب بينهما و يلى هذا الركن اليمانى الاخر و هو عن يمين الاسود . »
و اين مسئله مخفى نماند كه اسامى اين اركان به جهت نسبتى است كه آن ركن با اهالى آن ملك دارد زيرا كه آن ركن كه در آن سمت واقع شده است على الظاهر قبله اهالى آن سمت همان ركن است و ما آنچه با قطبنما در حرم محترم معين كرديم ركن حجر الاسود در ما بين جنوب و مشرق واقع شده و علامه حلى رحمة الله مىفرمايد : « و الركن الاسود فى جنوب الشرق » كه با تعيين ما موافق است و ركن عراقى ما بين شمال و مشرق واقع است كه در طرف عراق عرب است و عرض مكه معظمه زادها شرفا از خط استوا به طرف شما « كام » بيست و يك درجه و چهل دقيقه است - كه لفظ « كام » است - و طول شرقى مكهء معظمه از گرينيچ « م ى » چهل درجه و ده دقيقه است .
به قول قدما كه استاد الكل خواجه عليه الرحمه طول مكه معظمه از جزاير خالدات « عزى » هفتاد و هفت درجه و ده دقيقه به جانب مشرق است و عرض شمالى بغداد كه مركز عراق عرب است « لج ى » سى و سه درجه و ده دقيقه و طولى شرقى بغداد از گرينيچ « مد كد » چهل و چهار درجه و بيست و چهار دقيقه است و از جزاير خالدات « ف » درجه است و على كلا الطولين بديهى است كه بغداد ما بين شمال و مشرق مكه معظمه خواهد بود . و ركن شامى ما بين و مغرب واقع شده كه طرف شام است و دمشق كه مركز شامات است در عرض « لج له » سى و سه درجه و سى و پنج دقيقه يمانى واقع شده است و در طول شرقى « لوكه » سى و شش درجه و بيست و پنج دقيقه گرينيچ واقع است . و از جزاير خالدات در طول شرقى « ع » هفتاد درجه واقع است على كلا الطولين بالنسبه به طول مكه در غربى شمالى خواهد بود . و ركن يمانى ما بين جنوب مغرب است كه طرف سواحل يمين است اگرچه ولايات يمن غالبا در جنوب مكه واقع است و شبهه [ اى ] نيست كه كوه ابو قبس در شرقى مايل به جنوب حرم محترم واقع شده است و كوه صفا در شرقى بيت و در دامنه كوه ابو قبيس است كه رشته او اتصال به ابو قبس دارد و در خانه مباركه به طرف كوه صفا باز مىشود .
با اين علامات و دلايل همگى علماى اعلام اثنى عشريه تصريح كردهاند كه ركن حجر الاسود همان ركن عراقى است و ركن عراقى ركن شامى است و ركن شامى كه محاذى ركن حجر الاسود است ركن غربى است و در ركن يمانى كه نزديك مستجار است اختلافى در ميان فريقين نيست كه مستجار در پشت كعبه است و از آنجهت در تغليب ، ركن يمانى و ركن حجر را « يمانين » و ركن عراقى و شامى را « شاميين » نيز مىگويند . ركن يمانى و شامى را از
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 357
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص٣٥٧