هيچ ساحل و كوهها پيدا نبود . در هوا طرف غرب قوس قزح سفيد پيدا شده بود كه هرگز نديده بودم . از ترس آنكه مبادا كشتى به خطا رود از حركت مىانداخت تا اهل ساحل صداى « يا على يا على » كشيدند معلوم شد كه ساحل نزديك است . دو سه كرجى آمد و اطمينان قلب حاصل گشت .
از بادكوبه تا انزلى در سى ساعت آمديم . به قدر هشت ساعت در راه معطل شديم . در بيست و دو ساعت طى مسافت كرديم . از بالاى سطحه ميرزا مهدى از دور پيدا شد . به فال نيك آمد .
گفت : « ديروز عصرى تلغراف حاجى عبد الباقى رسيد كه فلانى روز چهارشنبه وارد مىشود .
مرا جناب ناصر الملك 172 به تعجيل فرستاد و واپور سلطانى هم الآن مىرسد و خود ناصر الملك هم تا عصرى تشريف مىآورد . »
به قدر دو ساعت در كشتى معطل شديم تا واپور سلطانى رسيد . تقريبا شش ساعت به غروب مانده وارد انزلى شديم ، « رب انزلنى منزلا مباركا و انت خير المنزلن »
در ساحل به خاك افتاده سجده شكر كردم و گفتم :
صد شكر كه گشت انزلى منزل ما * رب انزلنى است بر زبان و دل ما
از لطف علىست ورنه كِى بود اميد * در قصر شهنشاه بود منزل ما
طول واپور سلطانى سى و يك ذرع است كه تقريبا صد فوت است . از لنگرگاه تا بارگاه سه ربع كشيد كه آمديم . هوا چنان مه بود كه قصر سلطانى به آن ارتفاع پيدا نبود . بعد از ورود به انزلى از توپخانهء مباركه هفده تير توپ انداختند . عصرى جناب ناصر الملك محمود خان و حاجى بهاء الملك و امان الله خان به انزلى آمدند .
روز پنجشنبه چهارم ربيع الاول :
صبحى ، چنان مه و دومان بود كه قصر سلطانى در پهلوى عمارت معلوم نبود . اهل انزلى گفتند : « دو هفته است كه اينطور است . » و جناب ناصر الملك گفت : « تا سيزده عيد نگذرد نمىگذارم به شهر رشت برويد . » هواى انزلى بهتر و تماشاى نارنج و اشجار و امواج درياى زخار خوشتر از شهر و بازار است لهذا اين دو سه روز لنگر انداختيم .
عصرى ، به اتفاق ناصر الملك و حاجى بهاء الملك به جزيرهء ميانپشته به باغ ميرزا عبد الوهاب مستوفى رفتيم و امروز از صبح تا غروب آفتاب هوا مه و ضباب بود كه از كنار فرضه قصر سلطانى پيدا نمىشد .
روز جمعه پنجم شهر ربيع الاول :
در انزلى بعدازظهرى به كرجى سوار شده به تماشاى غازيان 173 رفتيم . به قدر بيست دقيقه كشيد كه در بغاز مرداب حركت كرديم . طول مرداب تقريبا از قريهء كپورچال كه از توابع انزلى است و در مغرب است تا قريه جيفه كه از توابع رشت است و در مشرق است هشت ميل است .
عرض مرداب تقريبا از بندر انزلى كه در شمال است تا محالتولم - به ضم لام - كه در جنوب است سه فرسخ است . عمق مرداب جايى كه بسيار عميق باشد سه قلاج است . يحتمل