درهسى مىرسد كه بايد به عرض كوه ارچنداغى حركت كرد . در « نعلبند درهسى » در دو ورسى حد شكى تمام مىشود كه اول ارش است . قديم اين دره دزدگاه بوده و از دولت هميشه مستحفظ داشته . در اين چند سال كه قطاع الطريق را مؤاخذه كرده به سيبرى فرستادهاند ، امن شده است . عرض كوه تقريبا پنج ورس است . چاپارخانهء چماقلو هم در حقيقت در دامنهء كوه ارچنداغى است . چاپارخانهء خوبى است . از اينجا راه غربى به گنجه و راه شرقى به بادكوبه مىرود .
اين كوه ارچنداغى طولا تقريبا سيصد ورس مىشود كه تا آقسو امتداد دارد . هركه از شكى بخواهد به گنجه برود بايد به چماقلو بيايد و برود . از ارچنداغى اگر عبور كند بايد اين طرف كوه از رودخانه كر بگذرد . خيلى صعوبت دارد . اين ارچنداغى تا آقسو همهجا يسار راه است . گاهى از راه به قدر يك ورس ، گاهى دو ورس دور مىشود و گاهى نزديك است . تا آقسو در اين كوه درخت ارچن است ، او را از آنجهت ارچنداغى مىگويند . از آقسو تا ساليان ، كوه بىدرخت و بىفايده است كه حرامىداغى مىگويند . دزدگاه بوده ، از آنجهت حرامىداغى مىگفتهاند .
مجنون بيك ارمنى پسر الله ويردى بيك نايب بلوك شكى تا چماقلو آمد . اگرچه ارمنى است سيماى مسلمان دارد و ايماى ايمان . محمود آقاى پسر حاجى خان جانبيك اوغلى با سوار خود از چاپارخانهء « سوچمينه » مرخص شد و عوض او سواران [ تا ] بويوكدهنه آمدند . در نزديكى چماقلو نايب پخلنيك آقداش با سواران خود حاضر بود . دو ورس به چاپارخانه مانده از محاذى پل ارجيان گذشتيم كه پل سنگ و آجرى قديم است كه در يسار راه است .
نوخو در عرض شمالى « مايه » چهل و يك درجه و پانزده دقيقه و در طول شمالى « مزيا » چهل و هفت درجه و يازده دقيقه گرينيچ واقع است .
تفصيل ورس چاپارخانههاى تفليس تا چماقلو از اين قرار است : از تفليس تا اورخوى ، ده ورس و نيم . از اورخوى تا وازيانى ، سيزده ورس . در وازيانى چشمه آب خوبى است . از وازيانى تا كالونيه - با كاف عربى - ده ورس . از قريهء « كالونيه » تا « سارتاچالسكى » ، ده ورس . از « سارتاچالسكى » تا « موغالنسكانايورى » ، دوازده ورس . از « موغالنسكانايورى » تا « لاگبنيسكيا » ، سيزده ورس و نيم . به زبان گرجى رودخانه را يورى - با ياء مثناه تحتيه - مىگويند و روسها نايورى مىخوانند . اسم تركى اوقاورى است . يعنى رودخانهء منسوب به موغانلو . اسكيا در زبان گرجى حرف نسبت است . از « لاگبنيسكيا » تا « نوكريان اسكيا » ، هيجده ورس و يك ربع . از « نوكريان اسكيا » تا سقناق ، سه ورس و يك ربع است . جمعا شصت و شش ورس . از سقناق تا سنورسخالسكيا ، هيجده ورس . از سنور سخالسكيا تا چياورسكى بيست و يك ورس . از چياورسكى تا لاگودخسكيا - به كسر دال مهمله و كسر خاء معجمه - چهارده ورس . جمعا سى و پنج ورس . از لاگودخسكيا تا بيلاكانسكيا ، هفده ورس . در نزديكى قره بلكان است . از بيلاكانسكيا تا زاكاتآلى ، بيست و دو ورس . جمعا سى
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص٣٠٧