سلطان بايزيد خان بوده . قطعا ياثمان و ثلثين ، ياثمان و اربعين ، ياثمان و خمسين و ياثمان و ستين بوده ، از اين مرابت عشرات يكى افتاده . چون آثار خير از آن سلطان بزرگوار بسيار ديده شد دريغ آمد در تاريخ اعمال ايشان غلطى باشد .
بر منبر حضرت رسول صلى الله عليه و آله در آن عرشهء بالا چنانچه غدغن شود كه كسى نرود ، دو پله سه پله پايينتر خطبه خوانده شود البته مقرون به ادب است .
در احد در مسجد حمزه اسامى شهداء احد كه از اكابر مهاجر و انصارند غير از حمزه ابن عبد المطلب و عبد الله بن جحش مقبرهاى ندارد . اگر امر شود اسامى شهداء و پدرشان در كتيبهء مسجد حمزه مرقوم شود از شعائر اسلام است .
قبههاى محمل شريف نقره است اگر طلا باشد و هر سال از خزانه عامره ببرند و بياورند در نظر مسلمانان مشئونتر خواهد بود . محملى كه از مصر مىآورند زينتش بيشتر است . حين ورود به مدينه و مكه محمل شريف را روپوش مفتول مىاندازند ، ليكن در راه روپوش ماهوت سبزى بود كه گرد و خاك عربستان لونش را تغيير داده بود . در رابغ جامهء احرام كه ثبات و دوامى نداشت به محمل پوشاندند كه باد او را پارهپاره كرد . اگر محمل را تنكه نقره بگيرند و همان روپوش مفتول را بر او پوشيده بالاى آن در عرض راه ماهوت سبز و وقت احرام ماهوت سفيد يا پارچهء ديگر سفيد بكشند و شتر را هم جل مخصوص از ماهوت و غيره بكشند كه شتر اين محمل امتيازى داشته باشد مستحسن است ، تا شخصى كه از بخارا و كاشغر به زيارت مىآيد پس از دو سال كه به وطن خود برمىگردد يك خبرى ببرد كه باعث شكوه اسلام باشد نه آنكه قربهء آن را جمال بر روى شتر محمل بگذارد .
بدر از مواضعى است كه وقعهء آنجا از معجزات دين محمدى صلى الله عليه و آله و در كلام مجيد مذكور است . چنانچه مسجدى كه محل زيارت حاج و مترددين باشد ساخته شود ، اين آثار تا قيامت باقى و موجب استقامت است .
دريافه از قرارى كه مذكور نمودند قلعهء احمد بن طولون كه هزار سال افزون است ساخته و اولياى دولت قاهره به تجار فرانسه فروختهاند . در ميان آن قلعه جامعى در همان وقت بناى قلعه ساخته شده است كه او را هم فروختهاند . اگرچه اركان جامع خراب شده است ولى محراب را آثار و علامت باقى و برقرار است . مسلمانان را از اين معاملت آثار كمال ملالت ظاهر ، و يقين داشتند كه به عرض خاكپاى اعليحضرت سلطان نرسيده . خاصه در ميان قلعه ، قبر يك نفر انگليس بوده كه به اذن ابراهيم پاشا دفنش كرده بودند و قونسول انگليس اذن خرابى آن را نداده است . تعصب اسلاميه تجويز نمىنمايد كه قبر اين شخص محفوظ ماند و جامع عتيق مخروب شود . چون از وقوع اين معامله مسلمانان بسى متأثر بودند و احتمال اينكه شايد به عرض خاكپاى مبارك نرسيده باشد و دعاگويى مسلمانان را باعث رواج قيمت آن جامع را بالنسبه به مكان مسلمانان خود بدهند كه از مبايعهء قلعه ، جامع خارج ، و به دست خارج نباشد و اگر همان قلعه را قشله بسازند براى دولت مناسب است . حالت قدس شريف و يافه تا سى سال قبل خيلى
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 266
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص٢٦٦