اعليحضرت همايون است . ولى فقرهاى كه بر اين بنده اتفاق افتاده به باب عالى عرض شده است . از اين كار اولياى دولت قاهره ، حالت غرباى حجاج و فقراى محتاج را ملاحظه فرمايند .
از بركت وجود ولىنعمت خود اعليحضرت شاهنشاه ايران روحنا فداه در اين سفر خيريت اثر ، تقريبا ده هزار ليره نقدا و جنسا مخارج و تدارك اين بنده شده است . اين هشتصد ليره قابل نيست ولى تفاوتى كه دارد آن است [ كه ] آنچه در راه خدا و دين هدى به ميل خاطر و جناب بوده و آنچه دزد برده به ظلم و عدوان برده است لهذا عرض او به سده سنيه مبارك لازم است كه اعليحضرت سلطان به لقب مبارك خادم الحرمين الشريفين در ميان سلاطين امتياز دارند . با كمال لطف كه با اين بنده دارند در خاك حرمين شريفين مال اين بنده را به سرقت بردهاند .
چون در مملكت اعليحضرت سلطان اين قباحت در بين الحرمين واقع شده غرامت او بر خزانهء سلطان واجب است و الا با آن لقب مبارك منافات دارد كه خادم حرمين از زوار حرمين بىخبر باشد و دريغ دارم كه در روزنامه وقايع سفر اين عريضه با اعلام نامهء باب عالى ثبت شود . زياده جسارت است . امركم مطاع . بيست و پنجم محرم الحرام سنهء هزار و دويست و نود و سه [ هجرى ] عرض شد . » همچنين قبر مادر حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه در ابواء است ، هيچ آثارى ندارد و اگر دارد قابل نيست .
در مكهء معظمه بقعهاى است كه مىگويند قبر والدهء حضرت است ولى در تاريخ ، در ابواء نوشتهاند بديهى است منافى رأى مبارك است كه مقبرهء مطهره ام النبى متروك و منطمس باشد .
مسجد غدير خم را اگر امر به مرمتش فرمايند باعث ابقاى علامت اسلاميه و حصول ثواب جزيل خواهد بود .
در جده اگر حقيقة قبر حضرت حوا آنجا باشد كه بنا به معروف به همين جهت جده ناميدهاند جسد مطهره در ميان محوطهاى است كه تقريبا يك صد و چهل ذرع از رأس تا رجل است ، ديوار كوچكى هم كشيدهاند كه حدودش معلوم باشد . عثمان پاشا حاكم جده كه چند سال قبل وفات كرده به قهر و حكم در ميان ديوارى كه حد جسد جده است دفنش كرده . از آنجا كه رعايت احترام مقبرهء مطهرهء ام البشر كه حقوق عام در ذمم ملل و امم دارند بر همه فرض عين است و هيچيك از اولاد تاكنون جرأت اقدام به اين جسارت ننموده لهذا وقوع اين معنى نهايت جسارت و سوء ادب را مقرون است .
پس از ملاحظهء اين عريضه ، البته خدام سپهر مقام حضور مبارك خواهند گفت ، اين همه مردم به زيارت رفته و آمدهاند چرا كسى اين جسارت را نكرده است كه به عرض برساند ؟ يا ندانستهاند يا نتوانستهاند كه به عرض برسانند . براى رواج ملّت اسلام به خاكپاى پادشاه اسلاميان پناه لازم بود به عرض برسد . اگر به اغرض نفسانى معايب امور دين و دولت را از سلاطين پنهان ندارند هميشه كار دين و دولت در قوت و شوكت خواهد بود و سلاطين اسلام ، مظفر و غالب خواهند گشت . »
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 263
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص٢٦٣