امپراطور ، شما را از آن تماشا بازداشت ، كه شب شنبه قريب هزار نفر از هر گروه اينجا بودند سياحت داشت . »
از مكه و احرام و تكاليف مكه صحبت شد و گفت : « به تفليس حركت شما را تلغراف كردم كه لازمهء احترام و مهربانى را به عمل بياورد . »
گفتم : « دريغ كه جانشين عزادار است . »
قدرى صحبت متفرقه شد . مدم « 1 » ايقناتيف آمد . وقت رفتن اطاق دفترخانهء خاصهء خودش را نشان داد كه آنجا اغلب عكس معارف و سلاطين بود و عكس اعليحضرت سلطان عبد العزيز خان بود كه در ميان لشكر در حالت جنگ عكس انداخته بودند كه سلطان در حالت طيش بود .
سفير كبير مىخنديد كه سلطان در كدام جنگ بوده است كه اينطور عكس انداختهاند . در اطاق خودش هم همه قاليچههاى كردستانى و اسلحهء قديمه ايران آويخته بودند . در مراجعت دم پل اسب كالسكه افتاد و چوب كالسكه شكست . نزديك بود كه كالسكه به روى اسب بيفتد ، كالسكهچى زود پياده شد ، در كالسكه را باز كرد ، ما از كالسكه درآمديم . من و وزير مختار تا آخر پل پياده آمديم . اين طرف پل كالسكه كرايه كرده وقت غروب آفتاب به سفارتخانه آمديم .
شب چهارشنبه بيست و هفتم ، جناب وزير مختار مهمانى سفراى دول خارجه داشت . يك ساعت از شب رفته آمدند . از اعيان دولت عثمانى جناب جلالتمآب محمود پاشا صدراعظم عثمانى و جناب راشد پاشا وزير امور خارجه و كامل بيك تشريفاتچىباشى بود . ساير سفراى دول فرنگستان بود . در سر سفره در طرف يمين من خانم سفير كبير انگليس نشسته بود . در پهلوى او راشد پاشا و در پهلوى او سفير كبير فرانسه بود . در يسار من خانم سفير كبير فرانسه و در پهلوى او سفير كبير انگليس و در پهلوى او زوجهء مستشار نمسه بود . در مقابل من وزير مختار دولت عليه ايران و در يمين ايشان جناب محمود پاشا صدراعظم و در پهلوى ايشان سفير كبير آلمان و در طرف يسار ايشان خانم وزير مختار سويدن و ناروى و در پهلوى ايشان سفير كبير نمسه بود .
جناب سفير كبير دولت روسيه به واسطهء وفات همشيره اعليحضرت امپراطور نيامده ، عذر خواسته بودند . اسامى مهمانها از اين قرار است :
وسط سفره من بودم و در طرف يمين من ؛ يك ، خانم سفير كبير انگليس . دو ، جناب راشد پاشا وزير امور خارجه . سه ، جناب سفير كبير فرانسه . چهار ، دختر ايلچى آمريكا . پنج ، وزير مقيم سويدن و ناروى . شش ، شارژ دفر اسپانيا .
در طرف يسار من ؛ يك ، خانم سفير كبير فرانسه . دو ، جناب سفير كبير انگليس . سه ، خانم مستشار نمسه . چهار ، وزير مختار ايتاليا . پنج ، كامل بيك تشريفاتچىباشى . شش ، كنت ريچى پسر سفير كبير نمسه . هفت ، ميرزا جواد خان نايب اول سفارت و جنرال قونسول .
مقابل من جناب وزير مختار معين الملك و در طرف يمين ايشان ؛ يك ، جناب محمود پاشا صدراعظم دولت عثمانى پسر نجيب پاشا والى بغداد . دو ، جناب سفير كبير آلمان . سه ، دختر
هامش
( 1 ) مادام .