كومسيون و اجازه حركت رسيد .
پنج ساعت و نيم از دسته گذشته كشتى به سكينه و وقار حركت كرد . چهار ساعت و سه ربع به غروب مانده داخل كنل سويس شد . چهار ساعت در كنل بوديم كه يك واپور از پرت سعيد آمد و به فاصلهء پنج شش ذرع از كنار واپور گذشت . واپور كمپانى انگليس بود . سطحهء كشتى و قمرهها خيلى امتياز داشت . دو ساعت به غروب مانده در استاسيونگرين كه تا سويس پانزده ميل است واپور ما در كنل لنگر انداخت و شب در ميان كنل مانديم . يك ساعت به غروب مانده واپور ديگر از انگليس آمد گذشت . به بمبائى مىرفت . مثل عروس آراسته بود .
خيلى بزرگ بود . امروز اين دو واپور كه به نظر رسيد هر دو خيلى خوب بودند . نيم ساعت به غروب مانده باز كشتى ديگر از انگليس آمد گذشت . اين كشتى به خوبى آن دو واپور نبود . در دودكش [ اش ] شكل مارالى كشيده بودند كه در واپورهاى ديگر نبود . تفصيل اين كنل در اوايل ماه ذى القعده الحرام كه به سويس آمديم مذكور شده است و مذكور شد كه در همان ماه ذى القعده گذشته خديو مصر اسماعيل پاشا يك صد و هفتاد و شش هزار سهم خاصه خود را كه در اين كنل داشته به دولت انگليس به چهار ميليون « 1 » ليرهء انگليس كه بيست كرور تومان ايران مىشود فروخته است . اين كنل به چهارصد هزار سهم منقسم شده كه اشخاص عديده كه كمپانى فرانسه باشد دارند و يك صد و هفتاد و شش هزار سهم خاصه خديو مصر بوده است و كمپانى فرانسه حق شفعه داشته است كه در اين خصوص گفتگو دارند . پولتيك دولت انگليس تقاضا كرد كه اين پول را بدهد و تصاحب كند چرا كه ، از طرف شمال و افغانستان دولت روس به هندوستان كه معدن دولت و مركز تجارت است نزديك شده است . از راه كنل هم سفاين روس كه عبور مىكند اگر كنل را تصاحب نكند در وقت ضرورت حق ممانعت نخواهد داشت كه سفاين روس از كنل ، به طرف هندوستان نروند .
در همهء جاى كنل عدد هشتاد و پنج ميل طول كنل را علامتى گذاشتهاند . هر ميل را هم به ده تقسيم كردهاند كه او را هم نوشتهاند كه اگر در جايى عيب بكند معلوم شود در كدام ميل و كدام عدد است . هر چند ميل ، قراولخانه هم دارد كه براى تلغراف است . خانه و آبادى دارد .
الحق كمال صنعت را در حفر اين خندق بهكار بردهاند . فراعنه مصر در اين كار اقدام كرده بودند . و از عهده برنيامده بودند .
روز شنبه نهم محرم :
روز تاسوعا است . يك ساعت و يك ربع از دسته گذشته آفتاب طلوع كرد . دو ساعت و يك ربع گذشته بود كه واپور ديگر از انگليس از كمپانى آريانتال از پرتسعيد آمد كه به سويس مىرفت . از پهلوى ما گذشت . بزرگى و اسباب و عظمت آن واپورهاى ديروزى نزد او حكم واپور ما را داشت كه الآن منزل داريم . پنج قايق داشت كه آن قايقها كمال امتياز و قشنگى را داشتند . دو ساعت و نيم از دسته گذشته واپور ما حركت كرد . از استاسيونگرين تا
هامش
( 1 ) متن : ميليان .