بيست و شش دقيقه شمال و در طول « لول » سى و شش درجه و سى دقيقه شرقى گرينيچ واقع شده و در تحت حكم خديو مصر است . عسكر و توپ اينجا هميشه هست و قريب سيصد خانوار رعيت دارد .
سابق كه ناخوشى در حجاج بود هركه از كنل « 1 » مىگذشت بيست و يك روز بيچارگان را در گرانتين نگاه مىداشتند . امسال احتياطا سه روز نگاه مىدارند . از هر سرى يك ريال فرانسه كه پنج هزار و ده شاهى ايران است مىگيرند . كرايه قايق ، اياب و ذهاب ، خورد و خوراك ، همه از حاجى است . وقتى كه به ساحل رسيديم شش واپور ديگر بود . دو واپور ، بعد از ورود ما در آن روز حركت كرد كه از گرانتين خلاص شده بودند . غدغن را چنان سخت گرفتهاند كه امروز از اهل واپور ما كسى به خارج نرفت و از خارج اينجا كسى نيامد ، حتى پول ببرند ما يحتاج بخرند . از پول احتياط دارند كه وبائى به خيال ، در جسم قروش و ريال حلول كرده .
نايب قونسول فرانسه در جده مىگفت : « امسال به تحقيق ، يك صد و چهل و پنج هزار نفر در عرفات بودهاند . »
از اهل جاوه و عرب مغربى كه كثيفترين مخلوق ، در خوراك و لباس هستند گمان ندارم كه هفت هشت نفر مرده باشد . در اينصورت كه چنين بىعيب و پاك باشد گرانتين گذاشتن و از خدا غفلت نمودن و مسلمانان را آزار كردن باعث غضب پروردگار خواهد شد . اگر احيانا به مصر بروند باز احتياط بىمعنى ، راهى دارد . پس از آنكه با واپور به اسلامبول و بيروت يا آناطولى خواهند رفت ديگر چه گرانتين لازم است ؟ بهجز اخذ پول و اجراى اصول حاصلى نداشت . اگرچه براى من اسباب راحت شد كه رفع خستگى و كسالت دريا در اين توقف شد ولى براى مسلمانان مايهء زحمت است و جمعى كه خبر نداشتند و آذوقه آنقدر برنداشته بودند خيلى به عسرت گذراندند .
روز شنبه دوم محرم الحرام :
صبحى ، در بين الطلوعين هوا خيلى سرد بود . درجهء فارينهايت را از پنجره قمره آويختم . در حد چهل و هشت درجه ايستاد كه هفت درجه از حد اعتدال پايينتر است . در ميان واپور ما شخصى است احمد نام از اهل بالىكثير كه از توابع ازمير است . مادرى هم همراه دارد . مدتى است مجنون شده است و متصل شيطان شيطان مىگويد ،
« وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً »
. و از عرفات به بعد ، شدت كرده مادرش به دهن او فلفل و نمك مىريزد و مىزند . فايده ندارد . من خودم رفتم ديدم رختهاى خود را پارهپاره كرده ، ورد شيطان داشت و مادرش درد پنهان .
روز يكشنبه سيم محرم الحرام :
صبحى ، كشتى كمپانى دولت روس را كه در برابر ما به فاصله سى چهل ذرع بودند آتش
هامش
( 1 ) كانال .