است و شب چهارشنبه بعد معدل چهار درجه و چهل دقيقه و بعد سوا هشت درجه و بيست و هفت دقيقه است كه بعدين سيزده درجه است و خروج الشعاع در شب مزبور هفت ساعت و پنجاه دقيقه گذشته مىشود ، در اينصورت محال است كه اول شب ، جمال هلال از تتق افق پديدار شود و هركه از اهل علم رياضى است از مستقبل و ماضى ، اين گفتار را استوار خواهد داشت .
عصرى به صحابت آقا سيد حسن دليل عجم و حاجى محمد آقاى حمله دار شيرازى به شريف عبد المحسن هم كه تا مدينه به استقبال حاج آمده بود پيغام دادم و تفصيل ماجرا را معلوم داشتم . مشاراليه هم تمكين كرده بود كه اگر امشب ماه ديده نشود فردا كه يوم الاربعاء است سلخ است انشاء الله تعالى .
امسال به ثواب عرفه و روز جمعه كه مطابق شده است فايز خواهيم شد . بقول عوام حج اكبر خواهد بود . القصه ، در مستوره به اهل حاج از خستگى و شورى آب بد گذشت . حال كه ساعت نه از شب است منادى با صوت منكرى فرياد مىكشيد كه صبح بعد از نماز بار بكنند كه از صداى او خواب از سر رفتن حتى مطلع افجر .
روز چهارشنبه سلخ شهر ذى القعده :
يك ساعت و كسرى از دسته گذشته راه افتاديم و يك ساعت به غروب مانده وارد رابغ شديم . به قدر يك ساعت در راه معطل نماز ظهر شديم . نه ساعت راه آمديم .
رابغ قريهء خوبى است . نخلستان زياد دارد و تا دريا به قدر يك ساعت راه است . امروز كه چهار ساعت راه آمديم درياى احمر پيدا شد . به تفاوت ، از راه به قدر يك فرسخ و دو فرسخ دور و نزديك مىشد . امروز چهار ساعت به سمت جنوب حركت شد و پنج ساعت به سمت جنوب مايل به مشرق بود .
شب پنجشنبه ماه پيدا شد و با اين همه دلايل يقين دارم كه تقويم سالنامهء اسلامبول را نص قاطع دانسته در عرفه كه يوم الجمعه است اختلاف خواهند كرد . رابغ از تهامه است . مكه معظمه ، جده ، ينبع و رابغ جزو تهامه است و گويند ، « التهامه لا برد و لا سقامه » و مدينه منوره و طايف از حجاز محسوب مىشود . در رابغ از جانب دولت عثمانى در قلعه ، توپ و عسكر است .
قريه رابغ در عرض « كبن » بيست و دو درجه و پنجاه دقيقه شمالى و در طول لط ك » سى و نه درجه و بيست دقيقه مشرقى گرينيچ است .
روز پنجشنبه غره ذى الحجه الحرام سنه يك هزار و دويست و نود و دو :
در رابغ اوتراق شد . سعيد پاشا امير حاج و امين صره به ديدن آمدند . صحبت از هلال شد گفت : « شب يكشنبه بيست و هشتم ، من ، صبح ماه را ديدم . » گفتم : « آن شب ، بيست و هفتم بود كه شما ماه را ديده بوديد . شب دوشنبه بيست و هشتم كه تقريبا سه ساعت شب گذشته تحت الشعاع واقع شود ، ديگر چگونه در بين الطلوعين ماه ديده خواهد شد ؟ از منجمين اولين و آخرين فرنگستان هيچكس چنين حرف نمىتواند بزند و به جهت عرفه كه مطابق جمعه است و