صغرى اتصال به مسجد شجره دارد كه ذو الحليفه است . ما بين مسجد شجره و شهر حصون العتيق است كه اكنون خراب است . از مسجد شجره تا مسجد قبلتين تمام آن وادى حصون عتيق است كه در شاطى وادى واقع است .
كوه وعير بالفتح نيز در جنوب مغرب و جنوب مدينه است كه كوه منقطع است و تا مدينه تقريبا از يك فرسخ زيادتر است . مسجد قبا ، مسجد فضيخ و مشربهء ام ابراهيم كه ماريهء قبطيه باشد در جنوب مدينه است . حرهء بنى النضير در جنوب مغرب است . قتال يزيد بن معاويه در ذى الحجة الحرام سنهء شصت و سه هجرى در آن مكان واقع شده كه اكنون قبور شهداء حره آنجا معروف است كه پس از آن قتل ، مدينه مفتوح شد و در حرم مبارك آدم كشتند . هزار نفر دختر از بنات مهاجر و انصار سال ديگر بچه زائيدند كه شوهر نداشتند . تفصيل او در تواريخ مسطور است .
حرهء بنى قريظه در ما بين مشرق و جنوب است . وادى رانونا در جنوب مدينه و از ميان شهر مىگذرد و پايين شهر به وادى بطحان داخل مىشود . پس از آن دو وادى به وادى عقيق متصل مىشود .
قبر محمد صاحب نفس زكيه در ما بين مغرب و شمال شهر در نزديكى كوه سلع است . بقيع نسبت به حرم مبارك در مشرق و مايل به جنوب مشرق است . قلعهء توپخانه در بالاى كوه است كه در نزديكى كوه سلع در شمال مغرب حرم محترم است كه مشرف بر ميدان است و در آنجا حجاج شام منزل مىكنند .
قبل از ظهر به زيارت آستان ملايك پاسبان مشرف شده از باب جبرائيل چون محل دخول جبرائيل است خوشترم آمده كه هميشه شرفيابى حاصل شود . زيارت حضرت ختمى مآب صلى الله عليه و آله را خوانده استوانههاى حرم شريف را معلوم كردم . اصل بنيان قبر شريف و حجرهء شريفه و ضريح و محراب شريف از بناهاى ملك الاشرف قايتباى 91 است كه در ذى الحجة الحرام سنهء هشتصد و هشتاد و هشت بنا نهاده و اسم او در حجرهء شريفه در ضريح مطهر در پهلوى استوانهء وفود در پشت محراب شريف مسطور است . سلطان سليمان نيز محراب ديگرى ساخته كه متصل به استوانهء هفتم است كه اسم او نيز در پشت محراب نوشتهاند .
بناى اين حرم ، صحن و مسجد جديد و اين استوانهها كه الحق خيلى خوب ساختهاند از بناهاى سلطان عبد المجيد خان بن سلطان محمود خان است كه در عرض پانزده سال به انجام رسانيده و به روضهء شريفه كه قايتباى ساخته است و قبر مبارك حضرت رسول صلى الله عليه و آله ، شيخين و صديقهء طاهره در آن ضريح است هيچ متعرض نشده است و اسم خودش را نيز در آنجا بر ادب حكم كرد كه بنويسند . اكنون باب توسل را باب مجيدى به اسم او مىگويند . حتى آنكه مذكور شد كه قصيدهاى در مدح سلطان بطورى كه رسم شعرا است و بناى مسجد شريف گفته بهنظر ايشان رسانيدند كه در سنگ مرمرى منقور و در آن حرم شريف منظور گردد ، چند روزى جواب ندادند تا روزى صدراعظم عرض كرده بود كه حكاك معطل است و همهچيز حاضر ، سبب تأخير چيست كه هنوز از مصدر خلافت حكم او صادر نشده
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص١٤٨