عَلَى التَّقْوى »
بيان فرموده است . از آنجا به مشربهء ام ابراهيم رفتم كه ماريه قبطيه مادر ابراهيم پسر حضرت رسول صلى الله عليه و آله است كه حضرت صادق عليه السلام به عقبة بن خالد مخصوصا زيارت چند مكان را بيان فرموده يكى مشربه ام ابراهيم است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله يك ماه بر زنان خود خشم كرده آنجا اقامت فرمودهاند . از سنگ سياه ساختهاند . مسجد كوچكى است كه اكنون خراب شده است . سقف ندارد . ديوار طرف قبلى آباد است و سه طرف او خراب است . در حفظ آثار قديمه مدينهء منوره كه هريكى شرافت مخصوص دارد اعراب و ولاة حجاز خيلى اهمال و اغفال كردهاند . تا مسجد قبا تقريبا دو هزار قدم مىشود و مشربهء ام ابراهيم از عوالى مدينه است . از آنجا برگشته خواستم به مسجد فضيخ - با خاء معجمه - بروم كسى بلديت نداشت . آخر چند نفر از سواران عسكر كه همراه بودند فرستادم يك نفر از اعراب پيدا كرده آوردند كه هدايت كرد . مسجد فضيح ميان مسجد قبا و مشربهء ام ابراهيم است . آن مسجد نيز خراب است . مسجد طولانى [ اى ] است . تقريبا بيست ذرع طول و سه ذرع عرض دارد . قدرى از آن مسجد را به چوب خرما پوشانيدهاند . بيشتر آن سقف ندارد و صحنى هم دارد كه ديوار دور او باقى است .
وقتى كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله بنى النضير 90 را محاصره فرمودهاند خيمهء مبارك را در نزديكى آن مسجد زده و شش شب حضرت در آن مكان نماز خواندهاند .
از مدينه تا مسجد قبا تمام باغستان خرما است . در وسط راه از دولت عثمانى قراولخانه ساختهاند . توپ و سرباز در آنجا است . مسجد قبا و فضيح در جنوبى مدينه ، مشربهء ام ابراهيم مايل به مشرق است . در نزديكى مسجد فضيح باغ اشراف سيد شاهين و سيد على بود كه با شتر آب مىكشيدند . به تماشاى آنجا رفتم . از سليقهء عربى خيلى دور است كه اينطور كرد و ببندد و علف را پاك كنند . باميه ، جزر ، كدو و يونجه كاشته بودند .
نزديك به غروب به مدينهء منوره برگشتم . امروز هم صبحى هوا سرد بود كه درجهء فارينهايت در پنجاه درجه ايستاده بود . پنج درجه از اعتدال كمتر بود . شب دوشنبه به زيارت آستان هميون رفته نماز عشا را با امام جماعت حنفى خوانده در سورهاى بسم الله نخوانده و بعد از سوره هم آيهء شريفه خوانده و در آخر هم السلام عليكم و رحمة الله بلند گفته اشاره به يمين كرد و باز ثانيا السلام عليكم و رحمة الله بلند گفته اشاره به طرف يسار كرد به طورى كه به پشت سر نگاه مىكرد . شيخ عيسى قاضى مدينه در پهلوى من نشسته بود از او پرسيدم ، گفت : « امام اعظم بسم اللّه را جزو سورهء قرآن نمىداند از اين جهت سرا در نماز نمىخواند . »
گفتم : « امام شافعى جزو سوره مىداند جهرا مىخواند . »
شيخ عيسى افندى گفت : « به مفاد حديث اختلاف امتى رحمة همگى مصاب خواهند بود . »
گفتم : « اگر اين حديث صحيح باشد براى هفتاد و دو ملت عذرى باقى نخواهد ماند . »
خيلى خنديد و گفت : « چنين است كه مىفرمائيد . »