مىگويد : « و آخره فى غربى مساجد الفتح و يشاركه رانونا فى مجرى من قبل المصلى لمانها تصب فيه » وادى رانونا نيز وادى ديگرى است . خندق معروف در اطراف آن خانهها بوده است .
در اين زمان هيچ آبادى در آن وادى در كنار كوه سلع نيست و مصلى همان مسجد مصلى است كه اكنون ما بين مغرب و جنوب شهر خارج سور جديد مدينه است و او را مسجد قمامه نيز مىگويند .
از آنجا به منزل مراجعت كردم و شب يكشنبه به حرم مبارك به زيارت عتبهء عرشمرتبه رفته دو ساعت از شب گذشته مراجعت كردم و ساعت چهار به حمام رفتم .
روز يكشنبه بيستم ذى القعده الحرام :
باد سرد مىوزيد و هوا چنان بود كه درجهء فارينهايت « 1 » صبحى به چهل درجه ايستاده بود كه از حد اعتدال پانزده درجه كمتر است . بعدازظهرى قدرى تفاوت كرد . صبحى به حرم مبارك مشرف شدم باوجود آنكه ديشب از حمام درآمدم احوالم به هم خورده باز زيارت آستان ملايك پاسبان را شفاى آلآم و استقام دانسته مشرف شدم و در صحن مسجد طواف كردم كه اسامى ائمه طاهرين و صحابه را نوشتهاند . در مزار فايض الانوار حضرت صديقه مطهره زيارت مختصرى خوانده به بقيع مشرف شدم زيارت مطول حضرت صديق را آنجا خواندم . احتمال كلى دارد كه آنجا مدفن مبارك باشد . در احاديث اختلاف است . بعضى دلالت دارد كه قبر مبارك آن حضرت در بقيع است و در بعضى احاديث وارد شده كه قبر آن حضرت ميانهء قبر مبارك حضرت رسالت پناه صلى الله عليه و آله و منبر واقع شده است . اين حديث را بر آن تأويل مىكنند : « بين قبرى و منبرى روضة من رياض الجنة » . و رئيس المحدثين محمد بن بابويه قمى 89 در كتاب « من لا يحضره الفقيه » نقل كرده : صحيح آن است كه آن حضرت در خانهء خود مدفون است چون بنى اميه مسجد مدينه را بزرگ كردند قبر آن حضرت داخل مسجد شده است و الحال در پشت خانهاى كه حضرت مدفون است علامت ضريح مقدس آن حضرت است . و ياليت كه مسجد و خانهء حضرت رسول صلى الله عليه و آله را به همان حالت خشت و گل خود باقى مىگذاشته كه جان و دل بود بر اطراف مسجد افزوده و او را به همان هيئت و صورت در وسط مىگذاشتند .
القصه ، زيارت ائمهء بقيع عليهم السلام را مختصر خوانده حالتم به هم خورده به تعجيل به منزل آمدم و قدرى معالجه كرده هرطور بود خوددارى كردم كه به زيارت مسجد قبا بروم بلكه از حركت سوارى فايدهاى حاصل شود ، الحمد الله تعالى از فضل الهى و بركت زيارت عتبات عرش درجات سوارى نافع افتاد و از مدينهء منوره تا قبا - به ضم قاف - سواره پنجاه دقيقه رفتم .
قبا در جنوب مدينه واقع است . از دروازه كه بيرون به روى بايد از وادى رانونا بگذرى كه آب او در وقت بهار به ميان شهر مدينه آمده ، از كنار شهر گذشته به آب وادى بطحان ملحق مىشود .
براى شرافت مسجد قبا همينقدر بس است كه در قرآن مجيد خداوند آنجا را
« لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ
هامش
( 1 ) متن : فهرين هيت .