مجموعهها گذاشته مجموعه پوشهاى مفتوت بر روى آنها انداخته همگى نوزده مجموعه بود .
شيخ الحرم على پاشا لباس سفيد پوشيده با نايب الحرم رفعت آقا كه خواجه است از در قبر مرقد مبارك حضرت فاطمه عليها السلام داخل مرقد مطهر كردند . خواجههاى بىادب هركه از عجم و عرب به تماشا مىآمد اذيت مىكردند . حرم مطهر را قرق كرده بودند . آنها داخل بقعه مىشدند و من پهلوى درى كه به مقبره مطهرهء حضرت فاطمه عليها السلام داخل مىشود با مصطفى قواس و على بيك يوزباشى كه قراول من بودند تماشا مىكردم و زيارت مىخواندم .
على بيك گفت : « در هر سال روز نوزدهم ماه ذى القعده اين بخوران را عوض مىكنند . » خال محرم ، سرمه محرم ما چرا نامحرميم ؟ صدق رسول الله صلى الله عليه و آله الجنة خفت بالمكاره .
به قدر نيم ساعت طول كشيد كه بيرون آمدند و شيخ الحرم مرا دم در ديد تمنا كرد و گفت :
« از آن صندل مخصوص كه بالاى مرقد مطهر است به خدمت شما مىفرستم كه خاك پاك مرقد شاه لولاك است . »
از آنجا به زيارت ائمه بقيع رفته به منزل آمدم ، نهار خورده ، هفت ساعت به غروب مانده به زيارت شهداى احد رفتيم . شيخ الحرم سوارى فرستاده و محمود آقاى يوزباشى را با بيست نفر سوار فرستاده بود . آقا سيد حسن كالسكه هم پيدا كرد كه شخص هندى اينجا گذاشته كه به فروش برسانند . مال او را از پاشا گرفتيم كه سه رأس قاطر از قاطرهاى توپكشى فرستاده بود كه بر كالسكه بسته والدهء احتشام الدوله سوار شده به زيارت احد رفتند .
كوه احد بر وزن عنق كوه احمرى است كه در شمالى مدينه واقع است . از مدينه منوره تا مقبرهء حضرت اسد الله و اسد رسوله حمزهء سيد الشهدآء عليه السلام به قدر سه ربع ساعت است و راه صاف است . حضرت را زيارت كرده حالت شهادت آن بزرگوار كه او را شهيد كردند و بر حضرت رسالت پناه صلى الله عليه و آله ديدن آن حالت گران آمد بهخاطر آورده بىاختيار جبين را بر ضريح ماليده ناليدم .
القصه شهادت ايشان در شوال المكرم سال سوم از هجرت اتفاق افتاد . بالاتر از مقبره حمزه در شمالىترين آن مقبره مسجدى است كه مىگويند دندان مبارك حضرت ختمىمآب صلى الله عليه و آله آنجا شكسته است . به فاصلهء هشتصد و شانزده قدم از مقبرهء حضرت حمزه در آخر دره باز مسجدى است كه در آنجا كمانداران لشكر را كه پنجاه نفر بودند حضرت رسول صلى الله عليه و آله با عبد الله بن جبير 87 برادر خوات بن جبير در آنجا واداشته بودند . آنها كه به طمع غنيمت رفتند لشكر مخالف ، آن دره را گرفتند كه شكست بر لشكر اسلام واقع شده . در جاى اين مسجد مىگويند حضرت رسول صلى الله عليه و آله مجروح شده و به تنهايى نماز خواندهاند .
حضرت صادق عليه السّلام بر عقبة بن خالد فرمودند : « در اين مسجد نماز بكن . » اين مسجد در ميان دره واقع است و كوه احد در آنجا تقريبا به شكل مثلث است . از آنجا ثانيا به مقبرهء حمزه عليه السلام عود كردم زيارت شهدا را خواندم و سورهء محمد صلى الله عليه و آله و سورهء فتح را خوانده بر روح پرفتوح حضرت حمزه فاتحه خواندم كه قرآن خواندن در آن مكان مستحب است .
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص١٤٣