بندر سويس در عرض « كط لط » بيست و نه درجه و پنجاه و نه دقيقه شمالى و در طول « لبله » سى و دو درجه و سى و پنج دقيقه گرينيچ واقع شده .
روز يكشنبه ششم ذى القعده :
در سويس توقف شد . كاغذهاى تهران و عريضه حضور مبارك اعليحضرت شاهنشاهى را نوشته و ميرزا حسن به كشتى رفت كه خبر بياورد . بعدازظهرى كه دريا مد كرد به حسن بيك گفتم واپور كوچكى حاضر كند كه به تماشاى كنل برويم . اين درياى احمر كه قديما بحر القلزم و بحر النوبه مىگفتند مثل درياى محيط و عمان جزر و مد دارد . وجه تسميه بحر الاحمر از آن است كه مرجان در اين دريا است و يك قسم ماهى دارد كه به شكل مربع است و لون او قرمز است و خالهاى فيروزهاى دارد . سنگهاى قعر دريا غالبا قرمز است .
گاهى در دريا از لون آفتاب حمرتى پيدا مىشود كه انسان مىپندارد در قعر دريا آتش است .
بحر القلزم به مناسبتى گويند كه در خليج سويس بوده و بحر النوبه به جهت آنكه يك ساحل او به حبشه و نوبه اتصال دارد . در سبب جزر و مد در ميان حكما اختلاف بسيار است . هرچه هست از تأثير ماه است . چون قمر از مشرق طلوع كند تا وصول او به دايره نصف النهار آب دريا به ساحل شدن آغاز كند كه او را مد گويند . همين كه از وسط السماء گذشت تا غروب قمر ، آب دريا به پس شدن شروع كند كه او را جزر گويند . همچنين از غروب تا تحت الارض باز به ساحل شدن گيرد كه مد است و از تحت الارض تا طلوع ، باز به پس شدن شروع كند كه جزر است . در شبانهروز ، دوبار به حالت مد و دوبار به حالت جزر است . هريكى تقريبا شش ساعت است . در تقويمهاى فرنگى جزر و مد را ثبت مىكنند كه براى سفاين و زورقها در حركت و سكون زحمت نباشد . در باب بيست و سيم از « جامجم » در باب محيط تفصيل جزر و مد مسطور است و در اينجا اينقدر كافى است .
در خليج سويس جزر و مد محسوس است . خود درياى احمر هم علاوه بر جزر و مد از هلال تا بدر شدن ماه حركت خاصى از جنوب به شمال دارد و از بدر تا محاق حركت خاصى از شمال به جنوب دارد . اين حركت ، خاصه از « باب المندب » 80 تا به جزيره شدوان است ، « ذالك تقدير العزيز العليم » .
القصه دو ساعت به غروب مانده به تماشاى كنل رفتم . عرض كنل به اختلاف از چهل متر فرانسوى تا صد متر است . عمق كنل از بيست و شش فوت انگليسى تا بيست و نه فوت است كه تقريبا هشت و نه ذرع است . طول كنل از سويس تا پرتسعيد هشتاد و پنج ميل انگليسى است و تا اسماعيليه كه نصف راه است چهل و چهار ميل است . در اسماعيليه آب به صحرا افتاده بحيره كوچكى است كه هشت ميل طول است . از دهنه كنل در ميان دريا تا لنگرگاه سويس علامات گذاشتهاند كه كشتىها از ميان آنها بگذرد . قرار است همينكه آفتاب غروب كرد در كنل اگر واپور باشد لنگر بيندازد مبادا با كشتى ديگر تصادم كند .
شكل لسپس - با باء فارسى - مهندس فرانسوى را كه اين كنل را كنده است از مفرغ ريخته