از زمان نادر در كابل و قندهار چندين ايل ايرانى اقامت كرده بودند كه علاوه بر جنگجوئى و رشادت از جهت فكر بر ديگران برترى داشتند . سرداران كابل و قندهار نيز كه از جانب افاغنه و سدوزيها نگران بودند با ايرانىها كه آنها را قزلباش ميگفتند روابط دوستانه پيدا كردند .
اين قزلباشها نيز زبان و مذهب خود را حفظ كرده هنوز به وطن اصلى خود علاقمند بودند . به اين معنى كه در قلب خاك افغان و بين عدهء كثيرى سنى آداب ايرانى و آئين تشيّع خود را محفوظ داشته بودند و بوسيلهء ارتباط با امراى باركزائى در كابل و قندهار دامنهء نفوذ خود را توسعه داده احساسات مشتركى نسبت به سدوزيها پيدا كرده بودند و مىگفتند كه محبت افغانها نسبت بايشان ممكن است باعث اعادهء امراى مخلوع باشد و افغانها باز زمام مملكت خود را بدست بگيرند . « 1 »
بدين لحاظ اشخاص مزبور « 2 » قهرا به طرف ايران متمايل بودند تا نه فقط در مقابل تعرضات خارجى بايشان يارى نمايند بلكه موقع فعلى آنها را نيز حفظ كنند و احساس ميكردند كه سردارانى كه به آنها خدمت مىكنند ممكن است به ايران متكى شوند و ميگفتند بايد نفوذ ايران در اين حدود توسعه پيدا كند و در آن صورت چون آنها تنها نمايندهء ايران در اين مملكت هستند بايد سرداران بايشان زيادتر مايل شوند .
روابط ايران و افغانستان در زمان ناصر الدين شاه
زمانى كه ناصر الدين شاه در ايران به سلطنت رسيد وضع افغانستان از اينقرار بود كه دوست محمد خان در كابل - كهندل خان در قندهار و يار محمد خان در هرات امارت ميكردند و دو نفر اخير الذكر يعنى كهندل خان و يار محمد خان در وفادارى و صميميت خود نسبت به ايران باقى بودند و به عمال انگليسى كه با صرف پول ميخواستند
هامش
( 1 ) - يعنى دوباره درّانىها پادشاه شوند .
( 2 ) - يعنى مردان كابل و قندهار . . . منقول از جنگ انگليس و ايران ص 35 .