چون نمايندهء هرات پيشنهادهاى فوق را تسليم كرد همه بحيرت افتادند چه بديهى بود كه در صورت مبادلهء چنين قراردادى دولت روس در بازى شطرنجى كه تهيه كرده بود مات ميشد ولى دولت ايران كه تحت نفوذ شوم آن دولت بود پيشنهادهاى فوق را نپذيرفت و معلوم شد كه دولت ايران تنها به اخذ غرامت راضى نميشود بلكه اصولا درصدد تصرف هرات است و صدراعظم ايران در طى اظهارات خود داير بعدم موافقت با پيشنهادهاى حكمران هرات تصريح كرد كه هرات و توابع آن يكى از ايالات ايران است .
بالاخره اردوى ايران در اول جمادى الثانيه 1254 ( مطابق 23 ژوئيه 1837 ) حركت كرد و در 21 رجب ( دهم اكتبر ) « كاپيتن ويكوويچ » افسر روسى به اردوى ايران ملحق شد و رسما اعلام داشت كه مأموريت دارد ورود سپاه روس را به استرآباد و اشتراك مساعى آنان را با سپاهيان ايران در تصرف هرات بعرض شاه برساند . در اين اوان مأمورين ايران و روس براى پيشرفت منظور خود با سران و سركردگان افاغنه بدسيسه و مواضعه مشغول بودند « 1 » » .
اين مطالب بنابر نوشتههاى يك تن انگليسى است و در منابع ايرانى از آن چيزى ديده نميشود بخصوص راجع بآمدن سپاه روس . همينقدر دربارهء علاقهء روسها نسبت بامر هرات مذكور است كه چون اردوى شاه به بسطام رسيد فرستادهء نيكلا تزار روس به اردوى او پيوست و نامهء امپراطور را رسانيد و تقاضا كرد كه پادشاه ايران با تزار كه براى سركشى بامور قفقاز وارد ايروان شده است ملاقاتى نمايد « 2 » .
محمد شاه ظاهرا بعذر كسالت مزاج پسر هشت سالهء خود ناصر الدين ميرزا را باتفاق ميرزا محمد خان اميرنظام زنگنه و ميرزا تقى خان فراهانى نزد تزار فرستاد .
هامش
( 1 ) - جنگ انگليس و ايران ص 10 و 11 و 12
( 2 ) - منتظم ناصرى ج 3 ص 168 - تاريخ نو ص 254 .