حاكم اسبق هرات را كه در پناه حمايت دولت ايران سرميكردند بحكومت هرات دعوت نمودند .
محمد رضا ميرزا يا عباس خان ريحان فورا خود را به هرات رسانيدند و با همدستى پارهاى از بزرگان آن شهر كه از جور و ستم صيد محمد خان بجان آمده بودند حاكم هرات را گرفته بقتل آوردند .
محمد يوسف ميرزا نيز به هرات آمده در محرم 1272 بحكومت نشست و تظاهرات اطاعتآميزى نسبت به دربار ايران نمود ولى چون در نهان با عمّال اجنبى سروسرّى داشت با وجود اينكه ساليان دراز در پناه حمايت ايران بآسودگى در مشهد بسر برده و از خزاين احسان اين دولت بهرهمند گرديده بود حق مخدوم را نشناخت و راه خيانت پيش گرفت . به اين معنى كه چون دوست محمد خان قصد هرات كرد با اينكه محمد يوسف از دولت ايران كمك خواسته بود مع هذا بدستبرد به سپاهيان ايران كه به هرات آمده بودند پرداخته پرچم بريتانيا را در هرات برافراشت .
اين قضيه و قصد دوست محمد خان بتسخير و غارت سيستان كه همه حاكى از تحريك بيگانگان بود حسام السلطنه را وادار كرد كه براى حفظ خراسان به هرات نيرو بفرستد . على الخصوص كه بموجب قرارنامهء 1269 نيز دولت ايران به اين امر مجاز بود . حسام السلطنه سلطان مراد ميرزا كه بقول مرحوم اقبال بعد از عباس ميرزا رشيدترين شاهزادهء قاجاريه بود شخصا به هرات عزيمت كرد و در سال 1272 آن شهر را بمحاصره گرفت و سرانجام با وجود كمكهاى شايان انگليسها و تهديدات آنان و كوششهاى امير دوست محمد خان ، بر اثر تدابير يك تن مهندس فرانسوى بنام « بوهلر » كه از عمال نيكنام فرانسوى در ايران و مدتى معلم دار الفنون و در اين موقع فرماندهء توپخانه بود پس از هشت ماه محاصره آن شهر را تسخير كرد « 1 » .
هامش
( 1 ) - مطالب مربوط به هرات در زمان ناصر الدين شاه اغلب مقتبس از كتاب « اميركبير و ايران » آدميت است .