( 37 ) - در اصل : عملجات .
( 38 ) - مكارى : كرايه دهنده ، كسى كه اسب و شتر و ساير چهارپايان را به كرايه مىدهد . فرهنگ عميد .
( 39 ) - در اصل : سفارشاتى .
( 40 ) - در اصل : سويم .
( 41 ) - بالابانچى : طبلزن ، دهلزن .
( 42 ) - در اصل : حيثيّت .
( 43 ) - در اصل : ببيند .
( 44 ) - در اصل : خانها .
( 45 ) - در اصل : خانهاى .
( 46 ) - منظور از « اين خدمت » حمل خشتهاى طلا به عتبات است .
( 47 ) - صحابت : همراهى . فرهنگ عميد .
( 48 ) - جدول : نهر كوچك ، جوى آب . فرهنگ عميد .
( 49 ) - ازمنهء سالفه : زمانهاى گذشته .
( 50 ) - شهور : ماهها ، جمع شهر .
( 51 ) - دهور : روزگاران ، جمع دهر .
( 52 ) - جوزاء : دو پيكر ، نام برج سوم از دوازده برج فلكى . فرهنگ عميد .
( 53 ) - در اصل : آزوغه .
( 54 ) - در اصل : لوط .
( 55 ) - سلطان مراد ميرزا ، حسام السلطنه ، پسر سيزدهم عباس ميرزا نايب السلطنه ، در ربيع الثانى 1233 ه . ق متولد شد و در دوم جمادى الاولى 1300 ه . ق درگذشت . . . سلطان مراد ميرزا در اواخر زمان حيات پدر خويش ، حاكم ارسباران ( قراچهداغ ) بود . در سال 1253 ه . ق هنگام عزيمت محمد شاه به سمت هرات . . . سلطان مراد ميرزا با ششهزار نفر به چمن گندمان مأمور شد . در سال 1264 ه . ق برحسب انتخاب ميرزا تقى خان امير كبير از تهران - براى قلعوقمع سالار - به خراسان مأموريت يافت و در سال 1265 ه . ق . . . والى خراسان شد . در سال 1266 ه . ق پس از شكست و اعدام سالار و فتوحات نمايان در خراسان ، به لقب حسام السلطنه ملقب گرديد . [ در سال 1272 ق ] براى بار دوم حاكم خراسان گرديد و حكومتش تا سال 1275 ه . ق ادامه داشت . در هفتم صفر 1273 ه . ق هرات را تصرف كرد . در سال 1275 ه . ق به حكومت فارس رفت . در سال 1277 براى بار سوم به حكومت خراسان رفت . او طى جنگهاى متمادى و طولانى ، موفق شد جلوى تجاوز تركمنها را به خراسان بگيرد . در سال 1282 به جاى ظل السلطان براى بار دوم حاكم فارس شد . در سال 1287 حسام السلطنه به حكومت يزد تعيين گرديد ، لكن خودش نرفت و به جاى خود ابو الفتح ميرزا مؤيد الدوله ، پسر بزرگ خويش را به حكومت يزد فرستاد .
در بيستم جمادى الثانى 1287 ه . ق به همراه ناصر الدين شاه به عتبات رفت و سمت رياست و حراست اردوى شاه را در اين سفر به عهده داشت . در سال 1288 ه . ق علاوه بر حكومت يزد براى بار چهارم به حكمرانى خراسان تعيين شد . در همين سال علاوه بر حكمرانى خراسان ، حكومت اصفهانى نيز به جاى حكومت يزد به عهدهء وى واگذار شد . در سال 1290 ه . ق در سفر اول ناصر الدين شاه به اروپا همراه شاه بود . در اواخر سال 1293 ه . ق حاكم كردستان و كرمانشاه شد . « نقل به تلخيص از بامداد . »
( 56 ) - اتلال : تپهها ، پشتهها ، تودههاى بزرگ خاك ، جمع تلّ . فرهنگ عميد .
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: عليرضا عضد الملك
ص٥٣