( 1 ) شايد ، سختترين درد و اندوهى كه بر انسانى وارد آيد تأسفى باشد كه بهنگام ديدار معاويه به امام حسن « ع » دست داد و اين ملاقات دردآور غمى بزرگ و تلخ بر جان امام وارد آورد زيرا بمعاينه ميديد كه باطل معاويه پيروز شد ، و ستمكارى حكومت سياه او استقرار يافته است و آنچه بر اندوه امام مىافزود پيشبينى آيندهء تاريك مسلمانان بود كه در زير سايهء سنگين حكومت ننگين بنى اميه به هزاران سختى و سيهروزى گرفتار مىآمدند و چنين آيندهء شومى جان امام را به تأسفى سخت مىكشانيد .
امام با نهايت اكراه در نخيله « 1 » و يا كوفه « 2 » با معاويه روبرو شد و گروهى انبوه از مسلمانان در اين هنگامهء سياه حضور داشتند و با بىصبرى تمام انتظار مىكشيدند كه اين پادشاه پيروز چگونه به آنها امنيت و آسايش خواهد بخشيد و مقررات عدالت را خواهد گسترانيد ؟
ولى تا معاويه به منبر رفت پليدى ذات زشتش را نمودار ساخت و ستمگرى و بدكاريش را كه در طول نبرد با امير المؤمنين « ع » و امام حسن « ع » پنهان داشته بود با كمال بىپروائى بر مسلمانان آشكار كرد و گفت :
هامش
( 1 ) - ابن ابى الحديد 4 / 16 و گفته است كه معاويه اين خطبه را در نخيله خوانده است .
( 2 ) - تاريخ يعقوبى 2 / 192 ، ارشاد مفيد 170