صلح اعلام و اجرا شد ولى بعضى مورخين عقيده دارند كه صلح در بيت المقدس برقرار شد « 1 » . و برخى محل صلح را ناحيهاى بنام اذرح در سرزمين شام ميدانند « 2 » ، ولى اين دو قول اخير ، درست به نظر نميرسد و نميتوان به آن اعتماد كرد .
( 1 )
زمان صلح
همچنانكه در مورد مكان صلح بين مورخان اختلاف است در زمان صلح همچنين اختلافى وجود دارد ، چنان كه موقع عقد و اجراى صلح ، ربيع الاول سال چهل و يك هجرى ، ربيع الآخر و جمادى الاولى ذكر شده است بنابراين مدت خلافت امام به ترتيب پنج ماه و نيم ، شش ماه و چند روز و هفت ماه و چند روز به حساب مىآيد « 3 » . و بعضى صلح را در ربيع الاول سال چهلم هجرى ميدانند « 4 » ، ولى صحيحترين روايت بقول بيشتر مورخان مدت خلافت آن حضرت را شش ماه بيان ميدارد .
بعضى مورخين اين سال را كه صلح در آن برقرار شد ( اندوه هميشگى ) و برخى ( سال اتحاد همگانى ) ناميدهاند و منظور گروه اخير اين بوده كه در اين سال مسلمانان پس از تفرقه و پراكندگى به اتحاد گرائيدهاند ولى به نظر ما اين نامگذارى كاملا بر خلاف حقيقت است زيرا در اين سال بود كه مسلمانان گرفتار بزرگترين شر تاريخ شدند و فتنهها همچون پاره ابرهاى سياه بر آنها سايه افكند و حقايق دين دگرگون
هامش
( 1 ) - تاريخ الخميس 2 / 323 ، دائرة المعارف بستانى 7 / 38
( 2 ) - تذكرة الخواص ص 206
( 3 ) - تاريخ ابى الفداء 1 / 193
( 4 ) - تهذيب التهذيب 2 / 229 و در كتاب استيعاب آمده است كه امام در جمادى الاول سال 41 هجرى خلافت را بمعاويه واگذار كرد و كسانى كه ميگويند صلح در سال چهلم هجرى اتفاق افتاد اشتباه كردهاند ، در تاريخ سينا آمده است كه امام در 26 ربيع الثانى سال چهل و يك هجرى از خلافت كنارهگيرى كرد .