بمساوات باريده كه هرگز در تاريخ انسانى نظيرى نداشته است و به آشكارائى لزوم برابرى و دادگرى را بين همهء افراد انسانى و نژادها و طبقات اعلام داشته و براى سفيدپوستان بر سياهپوستان و عرب بر غير عرب هيچگونه امتيازى قائل نشده و همه را مانند دندانهى شانه مساوى دانسته و براى هيچيك بر ديگرى فضيلتى جز به تقوى و عمل نيكو به حساب نياورده است چنان كه استاد جيب ميگويد :
« اسلام تنها ديانتى است كه هميشه ميكوشد همهء انسانها را با نژادها و مليتهاى گوناگونى كه دارند در يك جا فراهم آورد و از پراكندگيها و دشمنيهاى آنان جلوگيرى كند و بنيانش بر مساوات استوار است و اكنون كه شاهد اينهمه برخوردها و اختلافها در دولتها و ملتهاى شرق و غرب هستيم چارهاى جز گرايش به اسلام نداريم » « 1 » .
( 1 ) امير المؤمنين ع در روزگار حكومتش اجراى چنين برابرى و دادگرى را به حد كامل رعايت مىكرد و به فرمانداران و كارگزارانش فرمان ميداد كه در بين مردم حقيقت مساوات را حتى در نگاه كردن بچهرهء آنها معمول دارند چنان كه در يكى از فرمانهايش مىنويسد :
« پروبال مهر و عنايت خود را بر مردمان بگستران و چهرهء خود را به آنها گشاده گردان و با همگان به نرمى رفتار كن و حتى در نگاه كردن به آنها مساوات را رعايت نما « 2 » و در اشاره و سلام به همه يكسان باش تا ستمگران به ستم تو طمع نورزند و ناتوانان از عدالت تو نوميد نگردند » « 3 » .
اجراى همين سياست دادگرانه موجب شد كه آتش كينهها و حسادتها زبانه گيرد و نيروهاى اهريمنانه سركشان قدرت يابد
هامش
( 1 ) - النظام السياسى فى الاسلام ص 319
( 2 ) - منظور اين است كه در كارهاى بسيار ساده هم رعايت عدالت لازم است .
( 3 ) - شرح نهج البلاغه محمد عبده 3 / 85