اين سى سال پايان يافته و مفهوم اين حديث بوقوع پيوسته است . « 1 »
( 1 ) حسن ( ع ) بسخن جدش پيامبر در اين باره توجه داشت و ميدانست كه چارهاى جز واگذارى حكومت بمعاويه ندارد ، علاوه بر اين پدرش على ( ع ) هم او را از اين حادثات خبر داده و فرموده بود :
« اى حسن ، چه حالى خواهد داشت زمانى كه بنى اميه زمام امور مسلمانان را بدست گيرند و امير آنها ( معاويه ) مردى باشد شكمباره و پرخوار ، گشادروده و شهوتران و نادان كه بخورد و سير نشود و شرق و غرب ميهن اسلامى را به زير فرمان آورد و مردم را به بندگى خود كشاند ، حكومتش بدرازا كشد ، بدعت و گمراهى را رواج دهد و حقيقت و روش پيامبر را بميراند ، ثروتها را به وابستگان و خويشانش ببخشد و حق را به اهلش نسپارد ، در حكومت او مؤمنان خوار شوند و تبهكاران به قدرت و مقام رسند ، اموال مسلمانان بين يارانش دست بدست بگردد ، بندگان خدا را باستثمار كشد و حقيقت در حكومتش كهنه شود و مظاهر باطل پديدار گردد و هر كس او را به حق دعوت كند كشته شود . « 2 »
پيامبر و جانشين راستينش از پشت پردهء غيب ، گرفتارى مسلمانان را به اينهمه اندوه و گرفتارى ميديدند و ميدانستند كه
هامش
( 1 ) - البداية و النهايه 8 / 41 به نظر من اين حديث از احاديث ساختگى است زيرا خلافت اسلامى از زمان عثمان ، بطور كامل تغيير مسير داد و او بود كه مفاهيم خلافت را دگرگونه ساخت و بنى اميه را بر حكومت و اموال مسلمانان ، چيرگى داد و قدرتهائى در اختيارشان نهاد كه توانستند با امير المؤمنين به مقابله بپردازند و پيامبر دربارهء چنين حوادثى كه در مسأله خلافت او بوقوع مىپيوست خبر داد و فرمود دين شما با نبوت و رحمت آغاز شد و پس از آن بحكومت جباران گرفتار خواهد شد ( تاريخ الخلفاء سيوطى ص 6 ) سخن پيامبر هم به تحقق پيوست زيرا دين اسلام در آغازش نبوت و رحمت بود و پس از آن در زمان بنى اميه بحكومت ستم و سركشى آنها گرفتار آمد .
( 2 ) - بحار الانوار