بيعت كرد و در اين خيانت به افكار عمومى و سرزنش تاريخ اعتنائى نداشت .
( 1 )
و - رشوههاى معاويه
با پول ميتوان گردن مردان را بزنجير بندگى كشيد و مردم سرزمينها را بفرمان آورد و شعلهء انديشهها را خاموش كرد و دهان نيرومندان را به آب انداخت .
معاويه هم با تكيه به همين واقعيت تلخ ، دست بگشاده دستى زد و ريختوپاشى عجيب راه انداخت و دين و دل اشراف و سرشناسان عراق را خريد زيرا جز اين راهى براى حصول پيروزى نداشت ، آنها هم در برابر مشتى پول ، به پيشواى بزرگ خود خيانت كردند و در تاريكى شب و روشنائى روز دور از هر ننگ و عار و بىپروا از خشم خدا بمعاويه پيوستند و اين تبهكارى زشت و سياه ، روح عصيان و نافرمانى را در سپاهيان برانگيخت و همگان را سست و سراسيمه كرد .
اكثريت اين سپاه سياه ، هدف مقدسى را در اين جنگ تعقيب نمىكردند و بسوى سودها و آزهاى خود مىشتافتند چنان كه يكى از آنها در معركهء جنگ مىگفت « هر كس بما پول بدهد بنفع او مىجنگيم » .
چنان كه شاعرى ، يك نفر از همين كشتهشدگان راه پول را هجو كرده و خطاب به پسرانش ميگويد :
پدرتان در راه خدا جهاد نكرد * بلكه در راه پول كشته شد
سپاهيانى كه در جنگ هدفى مادى داشته باشند ، هرگز در مبارزه اخلاص نمىورزند و به انقلابشان وفادار نيستند و چنين مردمى براى حكومت خود از بيگانگان خطرناكترند .
دربارهء فساد مردم عراق و عشقى كه به پول معاويه داشتند همين بس كه چون امام حسن در اثر سوء قصد مجروح شد و به مدائن