مبارزه در سپاهيان عراق پيش گرفت و گروهى جاسوس و نيرنگ باز به اردوگاههاى امام چه در مسكن و چه در مدائن گسيل داشت تا دروغها و تهمتهائى تكاندهنده را پخش كنند و سربازان را در وحشتى عميق فرو برند ، دروغپردازيهاى معاويه رنگهاى مختلفى داشت از اين قبيل :
1 - در مدائن شايع كردند كه قيس بن سعد با معاويه سازش كرده و به او پيوسته است « 1 » سپاهيان هم در قبول اين شايعه شكى نداشتند ، زيرا قبلا عبيد اللّه بن عباس كه از همه كس به امام نزديكتر بود ، چنين خيانتى را مرتكب شده بود و اكنون چه مانعى دارد كه قيس هم همان راه را رفته باشد ؟
2 - در مسكن هم متقابلا به شايعهپردازى دست زدند و گفتند كه امام بمعاويه پيشنهاد صلح داده و معاويه هم آن را پذيرفته است « 2 » .
3 - در مدائن خبر دادند كه قيس بن سعد در مسكن كشته شده است پس شما فرار كنيد « 3 » .
اين دروغها و شايعات جعلى ، اعصاب سپاهيان امام را خورد كرد و روحيهء جنگاوريشان را كشت و همگى از هم پراكنده شدند و قشرى سياه از فتنه و آشوب بر آنها سايه افكند .
( 1 )
بررسى حوادث
فتنههاى سياهى كه بر سپاه امام سايه افكند و خيانتهاى رسواگرى كه به وقوع پيوست موجب شد كه در مرحلهء نخست مقدمهء ارتش امام را كه از همه جناحهايش نيرومندتر بود از هم بپاشد و عوامل شكست چنين بود :
هامش
( 1 ) - البداية و النهايه 8 / 14
( 2 ) - تاريخ يعقوبى 2 / 191
( 3 ) - حياة الحيوان دميرى 1 / 57