خبر را تأييد مىكند كه گفته است : امام حسن با سپاهى آمادهء نبرد با شاميان شد كه با پدرش بيعت كرده بودند « 1 » .
( 1 ) سخن ابن اثير هم مؤيد اين گفته است كه مىنويسد :
چهل هزار نفر با امير المؤمنين از سپاهيانش بيعت كردند كه تا پاى جان به همراهش بجنگند و بنابودى سپاه شام بپردازند ، در همين هنگام كه امام آمادهء حركت بود ، شهادت يافت ( و چون خداوند ارادهاى كند كسى نتواند آن را بازگرداند ) پس از مرگ امام كه مردم با فرزندش حسن بيعت كردند ، خبر رسيد كه معاويه بسوى عراق پيش مىآيد ، امام با سپاهيانى كه با پدرش بيعت كرده بودند آمادهء جنگ شد و از كوفه بجانب سپاه معاويه حركت كرد « 2 » .
تأكيد ديگر اين خبر ، سخن مسيب بن نجبة است كه در مورد صلح به امام گفت : « در شگفتم كه تو با داشتن چهل هزار سپاهى با معاويه صلح كردى » « 3 » .
در اين صورت طبق روايات پىدرپى تاريخى تعداد سپاهيان امام چهل هزار نفر بوده است ، امام محقق و مورخ فقيد آل ياسين ، اخبار مختلف را در اين باره بررسى كرده و پس از پژوهش دقيق و بازشناسى روايات تاريخى به اين نتيجه رسيده كه تعداد سپاهيان امام فقط بيست هزار نفر يا اندكى بيشتر بوده است « 4 » .
با همه اينها ، اختلاف در تعداد سپاهيان چندان مهم به نظر نمىرسد ، زيرا اگر هم تعدادشان فراوان باشد ولى از هوسها و آرمانهاى گوناگونى پيروى كنند بناگزير شكست ميخورند و خوار ميشوند و هرگز به پيروزى نمىرسند ، زيرا پيروزى و چيرگى به اخلاص و ايمان و اعتقاد و همآهنگى سپاهيان بستگى دارد نه بتعداد فراوان آنها ،
هامش
( 1 ) - تاريخ ابو الفداء
( 2 ) - الكامل
( 3 ) - شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد
( 4 ) - صلح الحسن