زن از منزلى بمنزلى آب شيرين برداشت . اين نكته را محض اين نوشتم كه مسافرين ملتفت كار خود باشند . راحتى مسافرين از خراسان به كرمان تا شهر تون است . از شهر تون كه حركت كنى كار به سختى كشد جز در بعضى دهات ديگر آذوقه نيست . از اين ببعد چهار و پنج منزل خيلى سخت است كه بايد آب و آذوقه همراه برداشت و من شرح هر منزل را مىنگارم . تنباكوى خوب در تون به عمل مىآيد كه از تنباكوى طبس و كاشان بهتر است .
در اين ورقه چون ذكر شهر طبس و تون شد من عباراتى را كه ناصر خسرو علوى در سفرنامهء خود در باب تون و طبس نگاشته عينا در اينجا مىنگارم . اگرچه در اين سفر من چندان كتابخانه همراه ندارم كه بعضى تحقيقات كنم و پاره [ اى ] عبارات نگارم . لكن اتفاقا دو جلد از سفرنامهء ناصر خسرو علوى كه غير از زاد المسافر او است همراه من است و من عبارات او را در اينجا مىنگارم . ناصر خسرو علوى از اصفهان از راه بيابانك حركت مىكند و از سختى راه و بىآبى شرحها مىدهد و مىگويد « بر ستاباد آمديم و از آنجا نهم ربيع به طبس رسيديم و از اصفهان تا طبس صد و ده فرسنگ مىگفتند » و او چنين فرمايد « طبس شهرى انبوه است اگرچه به روستا نمايد و آب اندك باشد و زراعت كمتر كنند خرما بستانها « 1 » باشد و بساتين . و چون از آنجا سوى شمال روند نيشابور بچهل فرسنگ باشد . و چون سوى جنوب بخبيص « 2 » روند به راه بيابان چهل فرسنگ باشد » اينكه راه را بيابان مىگويد مقصودش از راهى است كه دهات در بين راه نباشد و از كوير و اراضى لوط حركت نمايند . خبيص از شهرهاى قديم است كه جزء كرمان است . و كنون از طرف شاهزاده ركن الدوله والى كرمان حكومت آنجا به عهده امير الامراء واگذار شده است . پنجهزار تومان و چيزى بالا اصل ماليات آنجاست و دو هزار تومان و كسرى فرع و تفاوت عمل آنجاست .
حاكم آنجا اصلا و فرعا بايد هفت هزار تومان قدرى بيشتر بوالى كرمان در سال پول
هامش
( 1 ) - متن چاپى آلمانى خرماستانها
( 2 ) - اكنون آن را شهداء مىگويند