شهور سنه ثمان عشر و ستمايه تا اين سال كه بنياد عمارت آن كردند ، صد و نود و چهار سال گذشته بود . فرمان شد تا از اطراف و اكناف بلاد خراسان ترك و تازيك از دور و نزديك روى بدين مهم آوردند و چون يكى از اسباب تمدن بلكه از ضروريات [ 1 ] سته ، « 1 » آب است كه قوام معيشت انسان بدان منوط ، بل اصل خلقت اشيا بر آن مربوط است كه
« مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ
[ 1 ] » « 2 » و نيز حضرت عزت - جل و علا - در ذكر نعيم آخرت هرجا كه صفت و باغ و بستان و نعيم جاودان جنان مىفرمايد ، به آبهاى روان منت نهاده [ كه ]
« جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
[ 2 ] » « 3 » و آب مرو كه از نهر مرغاب « 4 » است ، بند آن آب برده و جوى آن انباشته گشته ، اشارت شد كه جويهاى آن را كه انباشته گشته ، باز كنند و بند مرغاب را ببندند و زمينهاى موات را احيا كنند و بر مقتضاى نص نبوى - عليه افضل الصلاة و اكمل التحيات - كه « من احيا ارضا ميته فهى له « 5 » » از خالص خالصات بندگى حضرت باشد و به ميامن اين خير تا نهبس [ 2 ] روزگار زمينهاى چون دل عاشقان خراب و چون روى كار هنرمندان بىآب چون عذار « 6 » عذارا « 7 » بهائى يابد و چون خط شاهدان برگ و نوايى گيرد و مواضعى كه مسكن ظباء « 8 » و ارانب « 9 » و منزل سباع [ 3 ] و ثعالب « 10 » بود ، منبت و مغرس [ 4 ] « 11 » درختان رمان [ 5 ] « 12 »
هامش
[ 1 ] . ت : تمدن ملك از ضرورات .
[ 2 ] . ت : ماند پس .
[ 3 ] . م : حناع ( ؟ ) .
[ 4 ] . ت : مفرس .
[ 5 ] . م و ل : ريان
[ 1 ] قسمتى از آيه 30 سوره 21 .
[ 2 ] قسمتى از آيه 25 سوره 2 .
( 1 ) ضروريات سته : نزد اطبا عبارت است از : هوا و ماء و نوم و يقظه و ماكولات و مشروبات ( دهخدا ) .
( 2 ) و هر چيز زندهاى را از آب آفريديم .
( 3 ) بهشتها كه جوىها در آن روان است .
( 4 ) آب رود مرغاب به مرو منتهى مىشود ، روضات الجنات ج / 1 ص 173
( 5 ) - بحار الانوار مرحوم مجلسى چاپ جديد ج 104 / ص 253 و ج 56 / ص 408 احياء الموات ، كسى كه زمينى را زنده كند آن زمين به او تعلق خواهد داشت .
( 6 ) عذار : رخسار ( منتهى الارب ) .
( 7 ) عذارا : ج عذرا ، دوشيزگان ( آنندراج ) .
( 8 ) ظباء : ج ظبى ، آهوان .
( 9 ) ارانب : ج ارنب ، خرگوش ( دهخدا ) .
( 10 ) ثعالب : ج ثعلب ، روباهان ( دهخدا ) .
( 11 ) مغرس : جاى نشاندن درخت ( غياث ) .
( 12 ) رمان : انار ( آنندراج ) .