چمن اول از روضهء هشتم در ذكر ايلكانيان
مورخين روايت كردهاند كه چون سلطان ابو سعيد درگذشت هرج و مرج در ممالك روى داد . [ 119 الف ] آل مظفر در فارس و عراق و خوزستان و سواحل رايت استقلال افراختند و ايلكانيان در آذربايجان و توابع مستولى گرديدند و ميانهء آل مظفر و ايشان مكررا مجادله و مقاتله اتفاق افتاد . چنانچه بعض از آن وقايع سبق ذكر يافت و برخى نيز در طىّ حالات ايلكانيان مرقوم و محرّر مىگردد .
اول ايشان شيخ حسن ايلكانى است كه از جانب والده دخترزادهء ارغون بود و دلشاد خاتون دختر دمشق خواجه « 1 » بن امير چوپان « 2 » زوجهء سلطان ابو سعيد را در حبالهء زوجيّت آورده بود . چون ملك عراق و آذربايجان را به حيطهء ضبط آورد سلطان اويس از دلشاد خاتون تولّد يافت . و امير شيخ حسن به غايت عشرت دوست بود . مدار ممالك را به دلشاد خاتون بازگذاشت و خواجه سلمان ساوجى در مدح آن ملكهء عزّ و كافلهء ملك قصايد غرّا ادا نموده و از آن جمله است كه :
هزار بار به روزى شكسته از سر تمكين * شكوه مقنعهء او كلاه گوشهء سنجر
« 3 » ايلكانيان چهار نفراند . مدت ملكشان هفتاد و شش سال بدين منوال بوده كه :
شيخ حسن ايلكانى بيست و هشت سال ،
سلطان اويس ولد او نوزده سال ،
سلطان حسين بن سلطان اويس هشت سال ،
سلطان احمد بن سلطان اويس ، و سلطان بايزيد برادر او به نوبت بيست و نه سال .
چون شيخ حسن دار فانى را وداع نمود سلطان اويس ولدش جوانى بود [ كه ] در حسن صورت ثانى يوسف و در شجاعت و كماندارى و سوارى نظير و عديل
هامش
( 1 ) . اصل : دمسق .
( 2 ) . اصل : جويان .
( 3 ) . اسامى كامل نيست و اشتباهاتى در آن وجود دارد .