جلوس سلطان محمد خوارزمشاه و مآل حال او
بعد از تكش خان ، سلطان محمد بر تخت سلطنت ايران جلوس [ 77 الف ] فرمود و او پادشاهى غيور بود . به اصناف محامد و مناقب آراسته و به انواع مكارم پيراسته . همواره به وفور سخاوت و احسان و كثرت مبرّات و امتنان ، صيد قلوب آزادگان مىنمود و در ترويج شريعت غرّاى حضرت خير المرسلين - صلى اللّه عليه و آله الطاهرين - و . . . « 1 » محبت ائمهء معصومين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - بذل جهد كردى .
در بادى النظر سلطنت [ و ] اوايل انتسام بهار دولت وى را با گور خان حاكم قراختاى محاربهء عظيم اتفاق افتاد و آن چنان بود كه گور خان در عهد تكش خان دست انداز [ ى ] و تعدّى بىشمار به ساكنان حدّ و سامان ملك خوارزمشاه مىكرد .
بعد از جلوس سلطان نيز پاى از جادهء انصاف فراتر گذاشته دست تطاول مىگشود .
لاجرم سلطان لشكر گردون توان برداشته به عزم رزم وى روانه گرديد . چون تلاقى فريقين اتفاق افتاد دو لشكر مانند بحر اخضر به جوش و خروش آمده موج درياى شمشير و گرز و تير به چرخ اثير رسيد . بنا بر مواضعهاى كه ميانهء گور خان و سپهبد كبود جامه رفته بود سپهبد مذكور با فوجى عظيم از دليران سپاه خود صف لشكر خوارزمشاه را گذاشته به لشكر گور خان پيوست .
از اين حركت وهن عظيم به لشكر سلطان راه يافته گرد و غبار بسيار مرتفع گرديد ، چنان كه دوست از دشمن تمييز نمىشد . سلطان در آن روز تغيير لباس كرده در زىّ مخالفان بود . احدى معرفت بر احوالش نيافت تا بعد از سه چهار روز فرصت يافته خود را به اردوى ظفر قرين رسانيد و مرتبهء ديگر لشكر ظفر اثر برداشته فجأة بغتة بر سر گور خان ريخته سلك جمعيت ايشان را چون مراكب بنات نعش متفرّق و متمزّق ساخت . گور خان هزيمت اختيار نمود و سلطان اقبال تؤامان قرين فتوحات بىپايان مراجعت فرمود .
هامش
( 1 ) . يك كلمه ناخوانا .