عضد الدوله را باعث خواهد گرديد . فورا وجه امانت را تسليم تاجر كرد . تاجر خرم و شادمان به خدمت شاه رفته به شكر وى قيام نمود . عضد الدوله فرمود تا قاضى را بر گاوى سوار كرده تشهير كردند و « قضيهء قاضى فنا خسروگرد » در ميانهء خلايق ضرب المثل شد ، « كارى نكنى كه احمد قاضى كرد » [ 48 الف ]
مورخين روايت كردهاند كه چون عضد الدوله پادشاهى خردمند صايب تدبيرى در آن عهد نبود . خلاصهء سلاطين جهان و اسوهء فرماندهان زمان بود . يكى از آثار وى عمارت بند امير است كه علامهء نحرير دوانى « 1 » تعريف نموده . چنان كه دريائى در ميان كوه و كوهى از ميان دريا به اتمام رسانيده .
ديگر عمارت شهر فنا خسروگرد كه در سمت قبلهء شيراز ساخته و سبق ذكر يافته .
ديگرى باغ و عمارت است كه در سمت شمالى شيراز ساخته است و اليوم « باغ شاه » مىگويند .
رفتن عضد الدوله به بغداد به امداد خليفه
در اواخر نوبهار سلطنت عضد الدوله ، چون غلامان ترك دار الخلافه با مقتدر عباسى سوء ادبى به كار مىبردند عضد الدوله را به امداد و اسعاد خود خواند .
عضد الدوله با لشكرى مانند رمل « 2 » و عسكرى چون نمل به دار السلام بغداد رفته به شوكت و حشمت تمام داخل بغداد شد و خليفه وى را استقبال شايسته كرده به تبجيل و احترام و تعظيم و افخام « 3 » وى به جاى آورد و عضد الدوله بعد از چند روز كه از رنج راه بياسود متمردين را تنبيه و تعذيب نمود و خلايق بغداد از يمن وجود فايض الجودش آسايشها كردند .
آنگاه عمارات و مساجد و معابد و صوامع و خوانق و بقاع و اصقاع در ملك دار السلام « 4 » احداث فرمود . عمارات خراب را تجديد نموده و از بغداد تا حرمين شريفين - زادهما اللّه تعالى شرفا و تعظيما - [ را ] آبار و حياضى كه مملو و باير گشته
هامش
( 1 ) . منظور رسالهء عرض سپاه اوزون حسن است كه من چاپ كردهام . ( مجلهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه تهران ) .
( 2 ) . اصل : ربل .
( 3 ) . كذا .
( 4 ) . اصل : در السّلم .