از زمان ممات او گرفتهاند و آن روز يكشنبه بوده است و ثاون « 1 » اسكندرانى اصول اوساط حركات كواكب در زيج خود كه ملقب است به قانون ، برين تاريخ نهاده ، و بطلميوس در مجسطى اصول بعضى از ارصاد خود در اول اين تاريخ وضع كرده .
ديگر تاريخ ذوالقرنين اسكندر رومى است . چون اسكندر به شام رسيد احبار بيت المقدس را فرمود كه تاريخى كه از زمان موسى عليه السلام مىگرفتند آن را ترك كنيد و از زمان من گيريد . ايشان گفتند : ما را به اخبار صحيح معين شده است كه هر هزار سال كه از اين تاريخ تمام شود آن را ترك مىبايد كرد و مبدأ تاريخ از هزارهء ديگر كردن ، و امسال هزار سال تمام شد . و آن سال بيست و هفتم بود از عمر اسكندر كه مبدأ [ اين ] تاريخ از آنجا گرفتند و آن روز دوشنبه بود الى يومنا هذا يك هزار و ششصد و پنجاه « 2 » سال است ، و به قول يهود يك هزار و ششصد و بيست و هشت سال . و سامى ( ؟ ) اصول اوساط حركات كواكب در زيج خود بدين تاريخ نهاده است .
ديگر تاريخ اغسطوس قيصر اول قياصره كه از جلوس او گرفتهاند و آن روز يكشنبه بوده است الى يومنا هذا يك هزار و سيصد و سى و هفت سال است .
ديگر تاريخ انطينس رومى است از ابتداى دولت او ، و آن روز آدينه بوده است و بطلميوس مواضع كواكب ثابته را در مجسطى در اول اين تاريخ نهاده است .
[ 12 - ر ] ديگر تاريخ دقطيانوس است ملك روم و قبط به مصر ، و اين تاريخ را از اول دولت او گرفتهاند و آن روز آدينه بوده است و در اين زمان مستعمل قبطيان است . ديگر تاريخ هجرت رسول عليه السلام است و آن روز دوشنبه بوده يازدهم ربيع الاول و اول آن سال ماه محرم روز پنجشنبه بوده كه مستعمل مسلمانان است .
و عبد الرحمن خازنى « 3 » اصول اوساط حركات كواكب در زيج معتبر سنجرى برين تاريخ نهاده است . ديگر تاريخ فرس است و مبدأ آن از زمان جمشيد بوده و بعد
هامش
( 1 ) - با : اباون ، م : بارون . متن از ترجمهء آثار الباقيه به نقل لغت نامهء دهخدا ذيل « تاريخ » ص 146 .
( 2 ) - با : و چهار .
( 3 ) - دانشمند و رياضىدان مشهور قرن ششم هجرى ، مهمترين كتابهاى او زيج السنجرى و ميزان الحكمه است ، كتاب اخير به فارسى نيز ترجمه شده و متن آن با ترجمهء فارسى اخيرا توسط بنياد فرهنگ ايران به چاپ رسيده است .