و قاآن در شهور سنهء ثمان و ثلثين و ستمائه ( 638 ) در هوكاوييل شبى از افراط شراب ناگاه وفات يافت . و در تاريخ جهانگشاى خواجه علاء الدين صاحب - ديوان آورده است كه در پارسئيل موافق پنجم جمادى الاخر سنهء تسع و ثلثين و ستمائه ( 639 ) وفات يافت . و قاآن را طبيبى بود ، تاريخ وفات او را به رموز به نظم آورده و به ماوراء النهر به دوستى فرستاده بدين نمط :
بيت
در خلط خلط فزون كرد ز هر سال فلان * روز و شب داد ز مستى خبر از بىخبران
امدر ابطال مزاجش مددى كرد تمام * مشترى با ديوان و مدد باده بران
و او را در قروق بزرگ دفنكردند ، و مدت پادشاهى او سيزده سال بود .
داستان كيوك خان بن قاآن بن چنگيز خان
چون اوكتاىقاآن درگذشت ، پسر مهين او كيوك خان از لشكر قبچاق فرو - نيامده بود و مونكاخاتون نيز به زودى نماند و توراكنه خاتون كه مادر پسران مهين بود به لطافت حيل [ 167 و پ ] به كنگاج آقاواينى ملك را در قبضهء تصرف آورد و دل خويشان و امرا را به انواع تحف و هدايا صيد كرد ، تا تمامت را در تحت فرمان آورد ، و جيتقاى « 1 » و ديگر وزرا و نواب برقرار بودند و ولاة اطراف بر قاعده برقرار . و چون در عهد قاآن از جمعى رنجيده بود و كينها در دل گرفته ، در آن وقت چون حاكمهء مطلق الامر گشت ، خواست كه هر يك را مكافات كند ، و حاجبهاى داشت فاطمه نام كه به وقت استخلاص خراسان او را از مشهد طوس اسير آورده بودند بغايت زيرك و كافيه بود و محل اعتماد و محرم اسرار خاتون ، و بزرگان اطراف او را وسيلت ساخته و مهمات ساختندى . به كنگاج او امرا و بزرگان دولت
هامش
( 1 ) - جيتقاى از عيسويان ايغور و از مشاهير اركان دولت اوكتاىقاآن و كيوك خان بود ، ر ك : جهانگشاى جوينى 1 : 255 ( فهرست ) .