با پسران و امراى تومان به قصد ولايت سلطان برنشستند . در سال اژدها به راه رودخانهء ارديش يايلاقميشى كردند و ايلچيان پيش سلطان فرستادند و اعلام به تصميم عزيمت به جانب او كردند و پايز حركت كرده ، ولاياتى كه بر گذر بود تمامت بگرفت . چون به حدود قياليق رسيد ، مقدم امراى آنجا ارسلان خان به ايلى به بندگى آمد و سيور غاميشى يافته ، در اعداد لشكر مغول به راه اعانت روانشد و از پيش باليغ ايدى قوت اويغور باخيل خويش ، و از الماليغ سوقنان تكين با لشكر خود به خدمت آمدند و در آخر خريف سال اژدهاى مذكور به شهر اترار رسيد . [ 155 - پ ]
سلطان محمد لشكرى بزرگ به غاير خان داده بود و قراجهء خاص حاجب را با ده هزار سوار به مدد او فرستاده و حصار و با روى شهر را استحكام تمام به جاى آورده ، چنگيز خان فرمود تا جغتاى و اوكتاى با چند تومان لشكر شهر را محاصره كنند ، و تولوى خان را با لشكرى جرار به جانب جند و نيكى كت فرستاد و جمعى امرا را به طرف خجند و بناكت ، و خويشتن قاصد بخارا شد ، و بعد از پنج ماه اترار بگرفتند و قراجه و غاير خان را بكشتند و شهزادگان و امرا آن ممالك ديگر را استخلاص كردند ، و چنگيز خان در اوايل محرم سنهء سبع عشر و ستمائه ( 617 ) به ظاهر شهر بخارا آمد و به دروازهء قلعه نزولكرد و لشكر بخارا بيست هزار مرد بودند ، مقدمشان كوك خان و امراى ديگر سونج خان و كشلى خان با قوم خود از حصار بيرون آمدند ، چون به كنار جيحون رسيدند لشكر مغول بر ايشان زد و جمله را فنا كرد .
روز ديگر بامداد دروازهها بگشادند و خلقى از ايمه و معارف به بندگى آمدند .
چنگيز خان در شهر آمد و تا جامع براند و در پيش مقصوره بايستاد و پسرش تولوى - خان پياده شد و بر سر منبر برآمد . چنگيز خان پرسيد كه اين سراى سلطان است ؟
گفت نه خانهء خداست . از اسب فروآمد و به دو پايهء منبر برآمد و گفت صحرا از علف تهى است ، اسبان ما را شكم پر كنيد . در انبارها بگشادند و غلهها مىكشيدند و صناديق مصاحف را آخر اسبان ساختند . بعد از آن چنگيز خان از شهر بيرون آمد و عموم اهل شهر را حاضر گردانيد و بر منبر مصلى عيد رفت و بعد از تقرير خلافت
تاريخ بناكتى ( روضة اولى الالباب في معرفة التواريخ و الانساب ) ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: جعفر شعار
ص٣٦٦