صورت « 1 » . [ 135 - پ ]
و در اين اقسام كوهها و صخرهها بسيار است ممتد از مشرق تا مغرب ، و در دامن اين كوهها درياهاست : از جانب جنوب درياى محيط است و مشرق او زمين چين و مهاچين « 2 » و مغرب او زمين سند و كابل و شمال كشمير و زمين ترك ، و كوه ميرو ( ؟ ) « 3 » كوهى بغايت بلند و عالى است موازى قطب جنوبى افتاده و پيرامون او كواكب سير مىكنند و طلوع و غروبشان از آنجاست ، و شبانروزى آنجا شش ماه است ، و به عكس آن كوهى است مدور ، مىگويند از زر و سيم است ، و كوه ميمنت ( ؟ ) در جانب شمال قنوج افتاده است كه منقطع عمارت است به سبب سرما و برف . و زمين كشمير در وسط آن است و متصل به زمين تبوت و ترك ، و آبهاى جمله ديار هند از كوههاى شمالى و شرقى است .
و كوه ديگر عالى هست چنان كه در همهء هندوستان از آن كوه بلندتر نيست كه واسطه است ميان تبوت و هند ، كه صعود آن [ 136 - ر ] قريب هشتاد فرسنگ است و از قلهء آن زمين هند را همچون سوادى بينند زير ضباب ، و ديگر كوهها را مانند تلال خرد . و زمين تبوت و چين سرخ نمايد ، و نزول به زمين تبوت از آن عقبه يك فرسنگ است گوئيا اين بيت ، فردوسى طوسى در صفت آن كوه گفته است :
بيت
در آن زير و بالاى نرم و درشت * ز ماهى شكم بينى از ماه پشت
و زمين هندوستان در ميان سه اقليم افتاده است : شرقى آن از اقليم اول و غربى از اقليم سيم . و اكثر ممالك هندوستان در اقليم دوم است ، و ولايت قنوّج « 4 » در ميان بحور و جبال افتاده است و دار الملك پادشاهان معظم هند است ، و زمين سند
هامش
( 1 ) - نقشه از نسخهء م محو شده است و « با » ندارد .
( 2 ) - ماچين .
( 3 ) - با : ميرود .
( 4 ) - قنّوج به كسر قاف و تشديد و فتح نون شهرى است در اقصاى هند كه در مشرق مولتان به فاصلهء 283 فرسخ قرار دارد و در قديم از بزرگترين شهرهاى هند به شمار مىآمده . ر ك : ترجمهء تاريخ يمينى ، ص 540 و فتح الوهبى ، ج 2 ، ص 260 و سرزمين هند تأليف على اصغر حكمت ، ص 24 و 45 .