باب اول در معرفت ولايت ارمن و افرنج و پادشاهان ايشان ، و آن مبنى بر سه فصل است :
فصل اول در بيان حدود ولايت ارمن از مداين و ضياع
ولايت ارمن در پيش مملكت افرنج است و به منزلت دهليز آنجا . و ارمينيه را بر دو موضع اطلاق كنند : كبرى و صغرى . ارمينيهء كبرى طول آن ممتد است از تخوم ارزنجان تا حدود سلماس ، و عرض از ابتداى ولايت گرجستان تا اقصاى وان و وسطان ( ؟ ) ، و ارمينيهء صغرى طول آن از طرف شام است تا منتهاى ولايت روم كه آن را اوج مىخوانند و عرض آن از تخوم ملاطيه « 1 » تا مرز و بوم انطاكيه . و از جملهء جهات و جوانب ، كوه به آن ولايت محيط است و درو پنجپاره شهر معظم معمور است : اماس ، سيس ، طرسوس ، اذنه ، مسيس « 2 » و ازقرى و ضياع معتبر و مشهور قريب بيست هزار پاره ديه معمور . و از ولايت روم به آنجا چهار راه است :
اول از جانب قيصريه كه آن را راه خوشخوار و راه [ 118 - ر ] دولو گويند . دوم راه لولوه كه معدن نقره است بالاى قلعهء بلوچ ، و آن راه كاروان سپر است . سيم راه قرامان كه محاذى ساحل درياى روم مىرود تا به شهر اماس . چهارم راهى كه از شهر ملاطيه به جانب حلب و ديار شام بيرون مىرود . از مسيس تا جزيرهء قبرس يك روزه راه درياست و در آن جزيره چند پاره شهر معمور است و صوف نيكو كه به قبرسى « 3 »
هامش
( 1 ) - ملطيه ،Milet.
( 2 ) - مصيصه ( لسترنج ، ص 149 ) .
( 3 ) - م : قدسى . با : قبرس . متن تصحيح قياسى است .