و شنونده را خيره و حيران ميسازد . توسعه و رواج ادبيات درى در هرات باندازهء بود كه علاوه بر سينه صاحبدلان و صفحات كتب و بطون دفاتر - كه از آثار ادبى انباشته و لبريز گرديده بود - در و ديوار و ابنيه و حظاير زيباى آنشهر پرشكوه - كه در قطعه زمين خرم و سرسبزى در طول نود كيلومتر گسترده شده بود - نيز با اشعار آبدار و قصايد دلكش و عبارات نثر شيوا و شيرين پارسى تزيين يافته بوده است .
مجالس سور و سرور و سماع اهل دل ، و بزم صاحبدلان كه با آهنگهاى لاهوتى و نشيد اشعار دلكش و شيرين پارسى نواخته ميشد رهروان طرق و شوارع حقيقت و عرفان را بوجد و شوق آورده از خود بىخود ميساخته گريبان چاك زده جامه بر تن ميدريدند .
در دل تيرهء شبهاى تار بر فراز گلدستههاى مساجد و خانقاهها شب زندهداران خوشآواز به زبان شيرين درى و اشعار دلكش فارسى خدايرا نيايش گفته و با پروردگار جهان مناجاة و راز و نياز ميكردهاند .
كتيبههاى مساجد ، مدارس ، خانقاهها ، لنگرها ، بيمارستانها ، كتابخانهها ، مزارات بزرگان ، باغها و كاخهاى سلطنتى مانند : باغ زاغان ، باغ سفيد ، باغ نظرگاه و كاخ دلگشا همه با خطوط خوشنويسان بر روى كاشيهاى زيبا و گرانبها بقصايد و اشعار آبدار شعراء نامى ايران و با عبارات نثر شيواى پارسى تزيين گرديده بود .
و امروز پس از گذشت بيش از چهار قرن و خرابى و ويرانى بسيارى از آن ابنيه و عمارات و صدماتى كه از تجاوز متجاسرين جاهل و متعصب ازبك كه در طول اين مدت متمادى بر آن آثار وارد گرديده ، معذلك آنچه كه از كتيبههاى مذكوره باقى مانده است اگر جمعآورى و تدوين گردد هرآينه مجموعهء بسيار بزرگ بل مجلداتى از آثار دلكش ادبى پارسى فراهم خواهد شد .
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى ) — صفحة 402
مساهمون: سيد محمد كاظم امام
ص٤٠٢