در اطراف مملكت سلب و نهب و هرجومرج ظاهر شد ، هر خودبينى از خود نوبتى ساخت ، و هر خسيسى خود را رئيسى تصور كرد ، و فحواى : تغير الزمان و الاخوان ، ظهور پيوست ، ] . و آن خلل و آفات و فتنه و فترات كه مردم از واقعهء شاهرخ ميرزا گمان ميبردند باضعاف آن « 1 » ( از ) فوت بابر ميرزا حادث گشت .
از جملهء بليات كه بهمهء خانها رسيد وجه « سرشمار » بود ، كه امير شيخ ابو سعيد و قرا ارسلان طرح انداخت ، بر هر « 2 » [ سرا ] مبلغى رقم كرده حواله نمودند ، و شهر را دو قسم كرده ، نوكران دو امير در كار شدند ، « 3 » و در دو سه روز مبلغ موفور بوصول رسانيدند .
بلاى ديگر : ديوان شدن خواجه كلان بد كيش بود باتفاق خواجه على امير خواجه ، بسعى امير شيخ ابو سعيد ، « 4 » [ و دست وزارت و صدر ديوان بوجود آن ديوان كردار ملوث شد و مضمون منظوم :
ع :
كار ديوان بوحش و طير رسيد
بلغ وجهى مبين گشت . ] و آن دو لئيم « 5 » [ خسيس طبع شيوهء ظلم و عدوان پيش گرفته اولا محصولات اوقاف مساجد و مدارس و بقاع خيرات كه حقوق طلبهء علوم دين وظايف و رواتب اهل استحقاق و فقرا و مساكين بود باز بستدند ، و ثانيا ] وجوهى كه ( از ) سرشمار گرفته بودند بر هر دينارى نه دينار ديگر افزوده ، « 6 » [ و ] تحصيلات نوشتند محصلان غلاظ و شداد در كار شد « 7 » [ ند ] ، و « 8 » [ چون مبلغ كه مدعاى ايشان بود تدارك
هامش
( 1 ) - مك : آن از فوت . مج : آن فوت .
( 2 ) - مج : بر هرسرا . مك : بر هرا ؟ ظاهرا هردو نسخه مخدوش و ( بر هرسر ) صحيح است .
( 3 ) - مك : و در دو سه روز . مج : در دو سه روز .
( 4 ) - عبارت : [ و دست وزارت و صدر ديوان . . . . با بلغ وجهى مبين گشت ] از زيادات مج است .
( 5 ) - عبارت : [ خسيس طبع شيوهء ظلم و عدوان . . . بازبستدند و ثانيا ] از زيادات مج مىباشد .
مك : و آن دو لئيم بعد از ظلم و بدعت بسيار وجوهى كه از سرشمار .
( 6 ) - مك : افزوده تحصيلات . مج : افزوده و تحصيلات .
( 7 ) - مج : شدند . مك : شد .
( 8 ) - عبارت : چون مبلغ كه مدعاى . . . مردم متجاوز بود . از زيادات مج است .