چنانچه محرر اين اوراق بدانجا رسيد چشمهء كه به « حوض اشجار آب » مشهور است چنان نابود ساخته بود كه مردم در محل متردد بودند ، و اين سيل چون بجوار مزار بزرگوار شيخ الاسلام رسيده بسه بخش شده يكى بميان خيابان سلطانى روان شده ، و يكى بجانب شرقى مزار ، و يكى به طرف غربى ، و هر حظيره و مقبره كه پيش افتاده از آن اثرى نماند ، و پل « تولكى » را كه بپل « بابا كمال » اشتهار داشت از بنياد بركند چنانچه زمين را كه سيل جر كرده بود در موضع پل هشت گز تخمين ميكردند ، تا حضرت سبحانى صاحب آيات الخيرات ناصب رايات المبرات عضد الدولة الخاقانى ، مقرب الحضرت سلطانى ، امير نظام الدين عليشير ، عمت آثار بركاته و عدالته را سعادت توفيق ارزانى داشت تا در دو روز آن پل را عمارت فرمود بمراتب بهتر و استوارتر از آنچه در ابتدا بود ، و مثوبات اين جارى نيز در جرايد فضايل و حسنات آنحضرت افزود . القصه : سيل چند موضع جوى نو را جر ساخته بجوى انجيل رسيده و آن را شكسته و جر ساخته بيرونهاى باغ جهانآراى و محلات كه در آن نواحى بوده اكثر را ويران ساخته تا نواحى مزار خواجه عبد إله طاقى قدس سره ، و از بيرون درب خوش تا سر پل « خيران » از سرا و باغات و حظاير و عمارات خرابى بيغايت و ويرانى بىنهايت كرد . و سيل ديگر از جانب شمالى كوه مذكور به طرف بند قارون روان شد ، و در قريهء علوى و سقلمان ويرانيها كرد ، و چند مردم هلاك شدند . يكى از آثار رحمت پروردگار آن بود كه اين تگرگ در همين يكقطعه كوه « طشت و آفتابه » بود كه اگر از آن موضع تا « درهء دو برادران » آن پايه ژاله بباريدى تمام سواد هرات ديگر باره دريا شدى ، و اگر در كوهها و زمينهاى ديگر عام بود ، طوفان نوح منتهى گشتى ،
شعر :
بهرحال مر بنده را شكر به * كه بسيار بد باشد از بد بتر
اكنون چون خرابى و ويرانى و استيصال مردم و پريشان بلدهء هرات بتحرير پيوست ذكر آنكه بعد از قتل عام و خلو هرات در ايام تولى خان بن چنگيز خان موجبات معمورى و اسباب آبادانى چه بود ، ؟ و در روضهء ديگر آورده شود ، « 1 » ]
هامش
( 1 ) - عبارت : [ و در وقتى كه بيان حالات بدين مقام رسيده بود . . . و در روضهء ديگر ديگر آورده شود ] . از زيادات نسخه مج مىباشد .