چمن دويم از روضهء سيزدهم در ذكر بليهء طاعون كه القبر روضة من رياض الجنة لازم آنست
حادثهء ديگر از وقايع زمان ( ميمون ) [ حضرت ] شاهرخى بليهء طاعون بود ، كه در تاريخ سنه ثمان و ثلثين و ثمانمايه از مكمن :
وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً
، روى نمود ، و حكما حدوث اين بليه را نتيجهء عفونت آب و هوا داشتهاند ، و اهل حقايق تبعهء ذمايم افعال و قبايح اعمال عباد شمرده ، چنانچه در مثنوى معنوى [ آمده ] است ،
[ مثنوى ] :
از زنا افتد و با اندر جهان * قحط آرد در جهان منع زكات
و بىتكلف لطافت آبوهواى هرات كه رشك تسنيم بهشتى و غيرت نسيم اردىبهشتى است اقتضاى طاعون نميكند ، اما بواسطهء كثرت مردم هوائى ، و ازدحام خلايق هرجائى ، هرآينه هرگونه افعال ناشايست در وجود مىآمد ، و هيچ شك نيست كه عقيدهء اهل حقايق حق است ، پس واقعهء طاعون تبعهء ذمايم اعمال گوناگون تواند بود ، و ابتداى اين حادثه هفتم رجب بود تا پانزدهم ذى القعده سنهء مذكوره ، كه چهار ماه و هشت روز باشد ، و غلبهء بحران او از غرهء شوال تا پانزدهم ذى القعده بود ، و صورت مرض آن بود : كه ناگاه مردم را درد سر و تب محرق ميگرفت ، و بثره مقدار نخودى و يا كمتر و يا بيشتر بر اعضا پيدا ميشد ، و بعضى هم در يكروز و بعضى در دو روز ، و ( بعضى ) سه روز بجوار رحمت حق ميرفتند ، و چون [ در مدتهاى مديد خلايق اين بليه نديده بودند و از كسى نشنيده عاجز و متحير فروماندند ] ، و جلاى وطن اختيار كردند ، و بعد از تسكين اين حادثه بازآمدند ، و طغيان او بمرتبهء رسيد كه ميگويند در يك روز ده [ هزار ] كس از بلده و بلوكات بدين علت از عالم رحلت كردند ، و در شهر يك روز شمردند چهار هزار و هفتصد تابوت از دروازها بيرون بردند ، بىآنها كه