ايشان به شهر فشنج اشتهار يافته بعد از آن بتمادى ايام و غلط مردم عام كه در لفظ چيزى كم و چيزى زياد ميكنند « 1 » واوى اضافه شده و بفوشنج شهرت يافته « 2 » و بعضى گفتهاند كه بانى او هوشنگ « 3 » بوده است و بختنصر « 4 » شهر قهندز كه حالا بمصرخ مشهور است بنا كرده پيش از بناء شهر هرات « 5 » بپانصد سال و شيخ مرحوم ثقة الدين عبد الرحمن فامى كه تاريخ قديم هرات نوشته اسباب بناى بلده « 6 » هرات را بر هشت وجه بيان كرده :
وجه اول : آنكه بناى هرات در عهد طهمورث بن هوشنگ اين فرسب بن كيومرث بوده ، چون طهمورث دعوى باطل ربوبيت آغاز نهاد و دست تعدى باذيال عروض و اموال خلايق دراز كرد پريشانى تمام بجمع رعايا راه يافت « 7 »
لسلمان رح « 8 » :
همچو آتش چوب ميخوردند و ميدادند زر * وانگه از بيطاقتى بر خاك مىمردند زار
هرشبى كردى بجاى بلبلان فرياد بوم * كالفرار اى عاقلان « 9 » زين وحشتآباد الفرار
چون بسبب سورت ظلم و كثرت بيراهى آن ظالم زبردست مظلومان زيردست پايمال نكال و اذلال شدند و از محنت فاقه و گرسنگى از عمرو زندگانى سير آمدند
هامش
( 1 ) - مج : چيزى كم و چيزى زياده . س : چيزى زياد و چيزى كم .
مك : چيزى زياده و چيزى كم .
( 2 ) - مج . مك : و بفوشنج شهرت يافته . س : به شهر فشنج اشتهار يافته .
( 3 ) - مج . مك : هوشنگ . س : هوشنج .
( 4 ) - مج . مك : بختنصر . س : بختنصر بابلى .
( 5 ) - مج : هرات بپانصد سال . مك : هرات پانصد سال .
( 6 ) - مج . مك : اسباب بلدهء . س : اسباب بناى بلدهء .
( 7 ) - مج : بجمع رعايا راه يافت . مك : بجمع رعايا و عوام راه يافت .
( 8 ) - مج : لسلمان رح . مك : سلمان . س : سليمان
( 9 ) - مج . مك : عاقلان . س : غافلان .