جنگلى جانشين قشون روس
اينها معلوم مىشود حوزه و شعبه در رودبار مفتوح نمودهاند و حاليه هم به مردم ملايمت مىكنند تا خوب مستقر شوند . يقين است اين شعبه بسط و وسعت پيدا مىكند كمكم به الموت و طالقان و كوهپايهجات سرايت خواهد كرد . من هم كارى نمىتوانم بكنم ، جز خودم به آستانبوسى مشرف شده بندگى و اطاعت كنم . « چشم بر حكم و گوش بر فرمان » . اما آنچه حدس مىزنم و به يك اندازه احتمال مىدهم وقوع پيدا كند اين است كه اين جماعت جنگليها كه عجالتا شهر رشت را هم به تصرف خود درآوردهاند با دمكراتهاى طهران كه خوب است همان نام اولى خود را به خود بگذارند « انقلابى » يا به اسم « بولشويك » بخوانند منتظر رفتن قشون روس هستند و بهمحض آن كه دنبالهء قشون روس بريده شد جنگليها قزوين را خواهند گرفت و بعضى تقاضاهاى سخت قريب به محال از همانها كه سپهدار در آن سال مىكرد از دولت بنمايند . چون غيرممكن - الاجراست همانها را بهانهء خود قرار داده بهسمت طهران عزيمت نمايند .
طهران هم آن جماعت قيام نموده يا به عنوان جمهورى يا به عنوان اينكه دولت را بايد « رفورمه » كرد ، خائنين را مجازات داد ، يك انقلابى و آشوبى برپا كنند كه باز مردم ناچار شده به سفارتها پناه ببرند و همان بازيهاى اول شروع شود و چون سفارتها امروز آن قوهء سابق را ندارند كار بهجاى بدى خواهد رسيد . يحتمل پاى آنها هم به ميان بيايد و بريزند بكشند ، غارت كنند .
اما مردم هم اين دفعه بهجاى سفارت روس و انگليس به سفارتخانههاى آلمان و اطريش و عثمانى مىروند . اينها حدس و احتمال است . اما آنچه من يقين دارم يك بلوا و اغتشاشى مردم زير سر دارند . چه روز بشود ، چه قبيل باشد ، اندازه و حد آن تا كجا باشد ، چيزهائى است كه اگر عمر باقى باشد از پرده بيرون خواهد افتاد .
جنگهاى مهم
جنگهاى بزرگ تاريخى كه از بيست و چهار سال [ پيش ] الى حال واقع شده از اين قرار است :
1 - چين و ژاپن 1894 ميلادى
2 - ايطاليا و حبشه 1895 شكست ايطاليا
3 - عثمانى و يونان 1897 شكست يونان
4 - اسپانيا و امريكا 1891 شكست اسپانيا