بودند . جشن سده و مهرگان گفته بودند . مردم رفتند . ملك آرا ، من ، مؤيد السلطنه ، اعتماد قاجار و شيخ بوديم .
دار زدن شيخ فضل الله
گفتند شيخ را به دار زدند و شيخ الرئيس از اينجا كه بيرون آمد به عجله به تماشا رفت .
مطلب بزرگ بود و باور نمىشد . دو مرتبه آمدند شيخ را با درشكه به خانهاش بردند . سه مرتبه آمدند شيخ را به استنطاق بردند . چهار مرتبه دو نفر از فكليها كه موعود بودند وارد شدند . گفتند اينكه دير شد ما در مدرسهء دار الفنون براى تعرفه رفته بوديم ديديم صداى زنده باد اسلام ، پاينده باد عدالت بلند شد . آدم فرستادند معلوم شد شيخ فضل الله را در ميدان توپخانه به دار زدند . رفتيم جناب شيخ را بالاى دار زيارت كرده آمديم . معلوم شد يك ساعت و نيم به غروب مانده شيخ را با درشكه به عمارت خورشيد و كميتهء جنگ بردند . سه ربع به غروب مانده آورده به دار زدند . پسرش ايستاده بود و به قفقازيها در كشتن پدرش كمك مىكرد « 1 » و بعد از آنكه به همان ژيمناستيك كشيدند دست زده هورا كشيدند . با سايرين دست مىداد و مبارك باد مىگفت . موزيك هم زدند و قفقازيها و مجاهدين ديگر رقص مىكردند . مردم ديگر زنده باد عدالت مىگفتند . غروب پسر شيخ اذن داده نعش را پايين آوردند و به خانهء خودش بردند .
تا امروز در ايران كه مملكت اسلامى است همچو كارى نشده بود . اما حالا اگر مجلس برپا شود از بابت دردسر و زحمت علما در نشر قوانين خلاص است و شايد دست علما از امورات دنيوى و دربارى و مملكتى كوتاه شود .
مغرب گذشته بود سواره بوديم . اعتماد قاجار [ كه ] خيلى مقدس است درهم بود .
آمديم به ميدان يك نفر مجاهد با جمعى اهل شهر به عرض خيابان مىرفتند . من گفتم آقايان خبردار و حال آنكه به حضرت مجاهد خطاب نكرده بودم . برگشت با تفنگ گفت مگر كورى از آنجا برو . من هيچ نگفتم و رد شده . آن وقت به زبان تركى گفت پدر سوخته حرف نزد و الا مىزدم .
در ميدان كسى نبود مگر محبوسين و مجاهدين . چه به روز آن محبوسين آمده باشد .
بيشتر عربده مىكردند ، تصنيف مىخواندند . عبور مخاطره داشت . از امروز و امشب خيلى تكاليف معلوم شد . بايد نهايت احتياط را كرد . ملك آرا پياده بود آدم هم نداشت [ و ] راهش خيلى دور . جلودار و اسب را با او فرستادم . خودم توكل بر خدا پياده منزل
هامش
( 1 ) - بعد اين پسر را هم به سزا رساندند . در حياط عدليه كشته شد ( حاشيهء مؤلف به خط نوتر )