مراجعت سفر دوم شاه شهيد ناصر الدين شاه طاب ثراه در 1300 نوشته است . حقيقة جامع [ است ] و بسيار زحمت كشيده است ، او از مشهد شروع كرده من بايد به قهقرا بخوانم . كتاب ديگر منتخب عبيد زاكان است براى تفريح بد نيست . گاهى در دليجان مىخوانم . بارى چاى خورده با حاجى سرور و تقى بهسمت شهر روانه شديم . قلعه وارگ خوبى دارد . درى سمت صحرا و درى به شهر دارد .
مسجد شاه سمنان
راست به مسجد شاه رفتم . بسيار خوب مسجدى است . خوب هم نگاه داشتهاند .
نماز كرده فاتحه به روح خاقان خلد آشيان فرستاده دو پاكت مال شاهزاده با دو « كرت پستال » يكى براى حضرت و الا به الموت ، ديگرى براى حاجى افخم الدوله به تقى داده برد به رئيس پست رسانيده تعهد كرد روانه دارد . اين شعر را به دروديوار مسجد بسيار نوشته بودند :
مسجد شاهى كه در سمنان بود * يوسفى باشد كه در زندان بود
از آنجا مسجد جامع رفتم . شرح مفصلى در جلد سيم مطلع الشمس نوشته بود . بناى مسجد از شاهرخ شاه پسر امير تيمور است . بناى قديم عالى بود . راسته « 1 » بازار تنگ كثيفى داشت . هرچه گشتم ابدا چيز خريدنى نداشت . آب شهر از رودخانه [ است ] .
قنوات هم دارد . شهر خراب است ، اما باغات زيادى دارد بسيار باصفا . مستأجر باغ مىگفت اين باغ را با دو كاروانسرا و دو آسيا مستشار الملك حاكم حاليهء سمنان و دامغان از عيال مرحوم ضياء الدوله دوازده هزار تومان خريده فعلا هزار و پانصد [ تومان ] اجاره داده است . خيلى علاوه ارزش دارد .
خريد لنگ
شاهزاده « 2 » هم از شهر آمد . از هفت تومان پول كه براى خريد برده بودند دو هزار و پنج شاهى يك لنگ براى ابو القاسم خان خريده بود . همين آبادى و معمورى شهر را مىرساند . شب هوا خوب بود . لله الحمد بسيار خوشگذشت . انشاء الله كمكم به دليجان و سختيهاى سورچى و طبايع آنها هم عادت مىكنيم و خوشتر خواهد گذشت .
هامش
( 1 ) - اصل : راست بازار .
( 2 ) - مقصود از شاهزاده همشيره نويسنده است ( مسعود سالور ) .