زاخاريهويچ شومياتسكى متولد 1886 م با اسم مستعار آندره چرونى از بلشويكهاى قديمى ، عضو كميته حزبى بلشويك در كراسنويارسك ، عضو كميته اعتصاب كارگران راهآهن در انقلاب 1905 بازداشت شد ولى از زندان گريخت و به فعاليتهاى مخفى حزبى در سيبرى پرداخت . در شورش كارگرى ولادىوستك در 1907 از رهبران آن بود . پس از يك دورهء كوتاه مهاجرت بار ديگر درگير فعاليتهاى انقلابى شد و مجددا بازداشت و محاكمه شد . وى پس از محاكمه به ارتش پيوست و پس از انقلاب فوريه 1917 بار ديگر در كراسنويارسك به فعاليت پرداخت و سردبير جريدهء سيبريكايا پراودا گرديد . در سال 1917 سردبيرى يك مجلهء كارگرى در پترزبورگ را برعهده داشت و در كنگره ششم حزب به عنوان نماينده حاضر بود . پس از انقلاب اكتبر در مقام صدر كميته اجرايى شوراها به سيبرى بازگشت . در جنگهاى داخلى 1919 - 1918 شركت فعال داشت و عضو دفتر سيبريايى و بعدها دفتر شرق دور كميته مركزى حزب كمونيست روسيه شد . شومياتسكى در سيبرى و همزمان در دولت شوروى ، حزب كمونيست و كمينترن مقامات بالايى داشت و عضو شوراى نظامى انقلابى ارتش پنجم سرخ بود . در سالهاى 1921 - 1920 نمايندهء تام الاختيار كميسارياى امور خارجه در سيبرى و مغولستان بود .
سپس سرپرستى دبيرخانهء خاور دور كمينترن در ايركوتسك و شوراى وزراى جمهورى خلق را از فوريه تا مه 1921 برعهده داشت . در سالهاى 1925 - 1922 وزيرمختار شوروى و نماينده تجارتى روسيه در ايران بود .
احمد شاه در مراسم معرفى شومياتسكى به وى در 17 سرطان در مورد رتشتين خطاب به وزيرمختار جديد گفت : « مشار اليه در مدت اقامت خود در تهران مأموريت خويش را با صداقت و فعاليت انجام داد و مراتب خوشوقتى و رضايت خاطر ما را نسبت به خود جلب نموده است . » ( همان ، صص 29 - 28 / مقدمه ) .
هامش
( 4 ) . جنبش ميرزا كوچك خان بنابر . . . ، ص 154 .
( 5 ) . اوايل ماه مه 1886 ، پس از چهار روز اعتصاب كارگران در شيكاگو ، پليس روى معترضين آتش گشود و عدهاى از آنها را كشته ، عدهاى را مجروح ساخت . كارگران خواهان كاهش ساعت كار روزانه از ده ساعت به هشت ساعت بودند ، و براى افزايش دستمزد و برقرارى قانون عادلانه كار و داشتن حق استفاده از مرخصى دست به اعتصاب زده بودند . در پى اين اعتصاب ، چهار تن از رهبران كارگران دستگير و اعدام شدند ، اما مبارزه كارگران به نتيجه رسيد و نزديك به پانصد هزار كارگر حق كاهش ساعات كارى را به دست آوردند . سه سال بعد در ژوئيه 1889 ، اولين كنگره بين الملل دوم ، كه در پاريس منعقد شد ، روز اول ماه مه را كه همان روز كشتار كارگران شيكاگو بود ، روز كارگر اعلام كرد . اين روز در سراسر جهان به استثناى ايالات متحده امريكا و كانادا روز جهانى كارگران اعلام گشت و چندين دهه است كه به اين مناسبت مراسم ويژهاى در كشورهاى مختلف برگزار مىشود . در روسيه شوروى و ديگر كشورهاى كمونيست ، به روز اول ماه مه اهميت خاصى داده مىشد و آن روز را يكى از بزرگترين اعياد سال به شمار مىآوردند . ايالات متحده امريكا و كانادا نخستين دوشنبه سپتامبر هر سال ( شهريورماه ) را به عنوان روز كارگر برگزار مىكنند .
در ايران مراسم ويژه اول ماه مه ، براى اولين بار ، در سال 1299 ش برگزار شد . در دوره ديكتاتورى رضا شاه اين مراسم اغلب به صورت مخفيانه برپا مىشد . بعد از سقوط سلطنت رضا شاه ، دوباره امكان برگزارى علنى مراسم روز كارگر پيدا شد و بعضى از اسناد تاريخى از تظاهرات بزرگ كارگران در اول ماه مه در سالهاى 1324 ش و 1325 ش حكايت دارند . در سال 1331 به دستور دكتر محمد مصدق روز اول ماه مه عيد كارگران و تعطيل رسمى اعلام شد . اما پس از كودتاى 28 مرداد 32 مجددا اين مراسم مخفيانه برگزار مىشد . چندى بعد محمد رضا شاه روز تولد پدرش - رضا شاه - 24 اسفند را روز كارگر اعلام كرد . ولى با اوجگيرى جنبش دانشجويى در داخل و خارج كشور و افشاى ماهيت سركوبگر و فاسد حكومت در افكار بين المللى ، شاه ناچار شد عقبنشينى كند و به دنبال آن روز اول ماه مه ، بار ديگر به عنوان روز كارگر ، تعطيل كارگرى اعلام شد .
در سالهاى آخر حكومت پهلوى ، از طرف اتحاديهها و سنديكاهاى فرمايشى ، مراسمى به نام « روز كارگر » براى ستايش از به اصطلاح خدمات شاه به كارگران برپا مىشد ، كه چندان مورد پذيرش تودهها نبود .
بعد از پيروزى انقلاب اسلامى نيز مراسم ويژه روز كارگر هرساله در اول ماه مه / 11 ارديبهشت برپا و علاوه بر معرفى كارگران نمونه ، به همين قشر از جامعه هدايايى نيز اعطا مىشود . ( دايره المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 1117 ) .
( 6 ) . جنبش ميرزا كوچك خان بنابر . . . ، ص 154 .
( 7 ) . روزنامه ايران ، شم 1126 ، ص 1 .
( 8 ) . روزنامه اقدام ، شم 31 ، ص 3 .
( 9 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 18 ، صص 34 تا 36 .
( 10 ) . روزنامه ايران ، شم 1126 ، ص 1 .
( 11 ) . همانجا .
( 12 ) . روزنامه اقدام ، شم 30 ، ص 2 .
( 13 ) . روزنامه ايران ، شم 1126 ، ص 1 ؛ روزنامه اتحاد ، شم 155 ، ص 2 .
( 14 ) . روزنامه اقدام ، شم 30 ، ص 2 .
( 15 ) . همانجا .
( 16 ) . روزنامه اتحاد ، شم 155 ، ص 2 .
( 17 ) . روزنامه ايران ، شم 1127 ، ص 2 .