درآمدند . و به تدريج ، ايران بىحد آباد بىنهايت معمور ، چنان از كشمكش جبّاران و از ظلم و جور ستمكاران ، ويران و خراب و بىآب و تاب گرديد كه تا نفخهء صور و يوم النشور ، مانند اول ، معمور و آباد نخواهد شد .
« لا جرم از روز الست بربكم ، « 1 » مستوفى ديوان قضا و قدر ، حسب الامر سلطان عقل كل كه فرمانفرماى عالم تكوين و ايجاد و جهان اضداد پركون و فساد است ، قلم صوم و صلوة و زهد و تقوى را از صفحهء وجود ذى جود ملوك نيكوسلوك برداشت و منشى فطرت ، از خامهء حكمت ، به فرمان اولوالامر لب سليم ، دستور العمل ملوك و سلاطين و خواقين را در دفتر عدل و احسان و قسط و انصاف و تمييز و حل و عقد و نظم و نسق و حساب و احتساب و رتق و فتق و حسن سياست و اسعاف نگاشت و طاعات و عبادات ايشان ، بعد از فراغ از امور و مهمات و مشاغل ملكى ، در حالت جمعيت حواس ، مقرر شد . و موافق آيهء كريمهء : « اطيعو اللّه و اطيعوا الرسول و اولى الامر منكم » ، « 2 » اطاعت ايشان را بر قاطبهء ناس ، واجب و فرض و متحتم نموده و هريك از ايشان را پاسبان غنى و فقير و پناه خاص و عام و نگهدار قوى و ضعيف و متوجه جميع طوايف و شعب و قبايل و متكفل كافهء امم كرده ، پس سلطان بايد كه روز و شب ، دائما به فكر سپاهكشى و لشكرآرايى و ممالكپيرايى و رعيتپرورى و در انديشهء نظم و نسق و حل و عقد امور و مهمات و دادگسترى باشد و از كلى و جزئى نيك و بد ممالك و خير و شر مسالك ، آگاه ، و باخبر از دقايق امور و حقايق احوال خاص و عام ، بلا اشتباه باشد . و فى الحقيقت ، موافق انصاف ، پادشاهان مىبايد بيش از ديگران به عبادت و طاعت حضرت رب الارباب ، از روى اخلاص كامل بكوشند - زيراكه نعمتهاى نامتناهى الهى بر ايشان بيشتر و تمامتر است و بيشتر و بهتر از ديگران مىخورند و مىنوشند و مىكنند و مىپوشند . لكن چون امور پرخطر جهانبانى ، بيش از حد و احصا و مهمات پرتشويش
هامش
( 1 ) - آيا پروردگار شما نيستم ؟ قرآن مجيد ، سورهء 7 ، آيهء 172 .
( 2 ) - خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را اطاعت كنيد . قرآن مجيد ، سورهء 4 ، آيهء 59 .