دينار قرار بگيرد ، بايد صد تومان ماليات قريهء مذكوره به دويست تومان قرار داده شود . و همچنين مواجب نوكر و چاكر و خدمتكار ، اگر در وقتى كه يك خروار ديوانى غله به دو هزار و پانصد دينار ، خريد و فروش مىشود ، مواجب ايشان مثلا هر نفرى بيست تومان باشد ، در وقتى كه يك خروار غلهء مذكور ، نرخش از دوهزار و پانصد دينار ، ترقى مىنمايد و به پنجهزار دينار قرار مىيابد ، بايد بيست تومان مواجب چاكر و نوكر و خدمتكار مذكوره به چهل تومان قرار بگيرد .
اگر غير اين طريقه ، در سركار فيض آثار پادشاهى ، معمول گردد ، البته ضرر و خسران به خزانهء عامرهء سلطانى رسد و افراط و تفريط در امور رعيت و سپاه راه يابد و كار لشكر و سپاه ، تباه و خراب گردد و از محاربهء با اعدا ، عاجز آيند و دشمن ، استيلا يابد و چيره گردد و دولت ، مختل شود و مملكت از دست خواهد رفت .
و از جانب پادشاه ، بايد زى هر صنفى از اصناف ناس ، از مرد و زن و بزرگ و كوچك ، معين و مقرر باشد كه هركسى در زى خود ، داخل و از زى خود نتواند بيرون رفت . تا آنكه شريف و وضيع و مخدوم و خادم و خاص و عام و سپاه و رعيت و هر صنفى از صنف ديگر ، ممتاز و معروف باشد . و محاسن و فوايدى چند در ضمن اين طريقه مىباشد كه عقلا ، درك و فهم آنها خواهند نمود . و اگر بر خلاف اين طريقه ، رفتار نمايند ، عيش بر خلايق ، ناگوار گردد و ناخوشىهاى چند در آن خواهد بود كه اولو الالباب ، فهم آن خواهند نمود .
طريقهء چاكر نگهداشتن ، اين است كه مواجب چاكر را به قدر خدمت و شأنش بايد قرار داد . و او را بايد قدغن نمود كه به قدر مواجب خود ، نفقه و كسوه ، صرف نمايد و بيشتر ننمايد ؛ كه اگر بيشتر نمايد و مديون شود و مقروض گردد ، خيانت و دزدى ، پيشه كند و از خدمت ، بازماند .
بر پادشاه ، واجب و لازم است كه جاسوسانش در اطراف و اكناف عالم بگردند و از خير و شر و كون و فساد ، هرجا ، او را خبر و آگاهى دهند - كه فوايد بسيار در اين شيوهء
رستم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 341
مساهمون: محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
ص٣٤١