امين الضرب ( حاجى حسين آقا )
حاجى حسين آقاى امين الضرب پسر حاجى محمد حسن اصفهانى معروف بكمپانى است . سن او قريب چهل سال است . حاجى محمد حسن مرحوم در سابق يعنى اوايل عمر به كلى بىچيز [ بود ] و در طهران و اصفهان و كرمان دورهگردى « 1 » ميكرده است تا بالاخره مختصر تمولى حاصل كرده از طرف كمپانى قوزى انگليسى طرف رجوع گرديد و مال التجارهء آن كمپانى مزبور توسط حاجى محمد حسن به فروش ميرسيد . اين بود كه معروف بحاجى محمد حسن كمپانى ياقوزى گرديد ، و كمكم ترقى نموده بواسطهء همراهيهاى ميرزا على اصغر خان امين السلطان و ميرزا اسماعيل خان امين الملك كه رئيس خزانهء آن زمان بود ضرابخانهء دولتى را بسالى سى هزار تومان در دفعهء اول اجاره كرد و تقريبا پانزده سال ضرابخانه را كه ميتوان گنج بادآور به او نام داد در دست حاجى محمد حسن بود . در ضمن تجارتهاى عمدهء فرنگستان او نيز معروف است . مسئلهء زرى بدل كه به قيمت اصل مىفروخت يكى از ضرب المثلهاى طهران است . در اوايل سلطنت مظفر الدين شاه در موقع صدارت مرحوم مخبر الدوله بود كه مختصرى از كارهاى آن مرحوم بر اهل دربار واضح شد و قريب ششصد هزار تومان از او جريمه گرفتند « 2 » و ضرابخانه را از او گرفتند و بعد از
هامش
( 1 ) - « دورهگردى » اصطلاح صرافهاى اصفهان است . يعنى شاگرد صرافها يك كيسه پول مختصرى برداشته و در بازار و كوچهها با صداى بلند مىگويند پول عوض [ مىكنيم ] .
پول قلب و بد را از مردم خريده و بعد آب ميكنند و گاهى هم طلا خريده مختصرى از اين ميان منفعت برميدارند . ( مؤلف )
( 2 ) - چون براى دادن ششصد هزار تومان جريمه راضى نميشد خودش را حبس و پسرش حاجى حسين آقا را كه از راه خراسان از سفر فرنگستان مراجعت ميكرد از سمنان تحت الحفظ او را وارد طهران كرده و در حياط خزانه در اطاقى او را بطور وارونه آويزان كردند و مقدار زيادى چائى گرم به او خورانيدند و نگذاردند ادرار نمايد تا بالاخره مجبور شد كه بگويد در خانهء واقعه در محلهء چاله ميدان طهران كه خانهء آنوقت حاجى مرحوم بود در يك اطاق معينى يك ديوار مخصوصى را شكافته و چهارصد هزار تومان طلاى غير مسكوك از آنجا بيرون آوردند و بقيه را حواله كرده هشتصد هزار تومان را پرداختند . ( مؤلف )