ابن جبير
دربارهء ابن جبير سياح كه سياحتنامهاش به وسيلهء استاد فقيد و . رايت به سال 1852 در ليدن منتشر شده ، چند كلمهيى بيش نمىتوان گفت . او از مردم غرناطه بود و نه تنها در نوشتن آثار علمى ، بلكه به عنوان شاعر نيز از شهرت چشمگيرى برخوردار شد . او سهبار به مشرق سفر كرد و در هرسه به زيارت كعبه شتافت . او نخستين سفرش را در 3 شوال 578 ق ( - 4 فوريه 1183 م ) آغاز كرد و در صفر 581 ق ( - اواخر آوريل 1185 م ) بازگشت . دومين سفرش با شنيدن خبر فتح اورشليم به دست سلطان صلاح الدين در ربيع الاول 585 ق ( - آوريل 1189 م ) آغاز شد و در رجب 586 ق ( - اواسط سپتامبر 1190 م ) پايان يافت . سومين سفر او پس از مرگ زنش آغاز شد كه به دو علاقهيى بسيار داشت ، و نخست او را از سبته
Cueta
به مكه كشاند .
او چندى در آنجا ماند . آنگاه به اورشليم ، قاهره و اسكندريه رفت و در اين شهر اخير در 23 شعبان 614 ق ( - 29 نوامبر 1217 م ) وفات يافت . نخستين سياحت وى همان است كه از آن براى ما سفرنامهيى بهجاى نهاده است .
فلاسفه
اينك به فلاسفه مىپردازيم كه از دو تن از بزرگترين آنان در اين عصر قبلا سخن گفتهايم و اين دو عبارتند از فخر الدين رازى و نصير الدين طوسى .
فخر الدين رازى
فخر الدين رازى در 4 رجب 543 ق ( - 7 فوريه 1149 م ) متولد شد ، در زادگاهش رى و در مراغه درس خواند ، به خوارزم و ماوراء النهر سفر كرد و سرانجام در 606 ق ( - 1209 ) در هرات وفات يافت . فعاليت ادبيش شگفتانگيز بود . او در بارهء تفسير قرآن ، حديث ، فقه ، فلسفه ، نجوم ، تاريخ و فنون ادب كتاب نوشت و بر - اينهمه دايرة المعارفى در علوم را افزود . بروكلمان ( تاريخ ادبيات عرب ، ج 1 ، ص 506 - 8 ) سى و سه اثر او را برمىشمارد كه تمام يا قسمتى از آنها هنوز در دست است . احتمالا