فصل هشتم نويسندگان دورهء اول مغول ( 600 - 660 ق - 1203 - 1262 م )
در اين فصل قصد آنست از نويسندگان مهمى صحبت كنيم كه در عصرى كه اخيرا شرح داديم زندگى مىكردند ، و شعراى ايرانى را كه دستكم دربارهء سهتايشان گفتنى فراوانى هست به آخرين فصل اين مجلد وامىگذاريم . اين نويسندگان را مىتوان به سه دسته تقسيم كرد ، بدين معنى :
1 - زادگان ايران كه كلا يا غالبا به فارسى نوشتهاند ؛
2 - زادگان ايران كه كلا يا غالبا به عربى نوشتهاند ؛
3 - نويسندگان غير ايرانى كه به عربى نوشتهاند ، ولى خواه به علت ارتباط مخصوصشان با ايران يا موضوعات ايرانى ، يا به سبب تأثير و اهميتشان در جهان اسلام بهطور كلى ، درهرحال نمىتوان حتى در كتابى كه در اصل فقط در تاريخ ادبى ايران بحث مىكند كنارشان گذاشت . با اينحال ، عملا بهتر خواهد بود كه از اين فرق چشم پوشى كرد و آنان را صنف به صنف ، برحسب موضوعى كه دربارهء آن نوشتهاند ، صرفنظر از زبانى كه به كار بردهاند ، مورد بحث قرار داد ، چرا كه در اين ايام زبان عربى عموما در ايران به عنوان زبان ادب ، حكمت و علم به كار مىرفت ، و فقط با سقوط خلافت و انهدام بغداد پايتخت اسلام بود كه اين منزلت خود را از دست داد .
مورخان ، زندگينامه نگاران و جغرافيدانان : بهتر است بحث خود را با مورخان ، زندگينامه نگاران و جغرافيدانان آغاز كنيم كه قبلا بارها فرصت اشاره به مهمترين آنان را داشتهايم .