باز يافت و در مبارزه بر ضد مسيحيت و بودايىگرى پيروزى روزافزونى به دست آورد ، درحالى كه رشتهء ارتباط ايلخانان ايران با مغولان سرزمين مادرى به سوى اضمحلال تدريجى مىرفت . هيچچيز به اندازهء نشان دادن تغيير تدريجى احساسات مذهبى در ميان مغول ساكن ايران حايز اهميت نيست . در حالى كه مرگ فجيع احمد تگودار در صفر 682 ق ( - اوت 1283 م ) اقلا تا حدى ، به خاطر تعصبش در اسلام بود « * » دوازده سال بعد از آن بايد و به خاطر عدم علاقهاش به اين دين و تمايلش به آيين مسيح به همان ترتيب فجيع كشته شد « * * » و جانشينش غازان به عنوان نخستين كار اسلام را دين رسمى اعلام كرد و به خراب كردن كليساهاى مسيحى و معابد بودايى در ايران فرمان داد . او مدتى بعد ( 700 ق - 1300 م ) حتى حكم كرد كه همهء بخشيان ساكن ايران بايد صادقانه به اسلام ايمان آورند ، يا اين كشور را ترك كنند ، و گرنه كشته خواهند شد . « * * * » با اين حال ، به هنگام جلوس غازان خان در 694 ق ( - 1295 م ) اشراف و سرداران كافر و نامسلمان مغول از علاقهء او به اسلام ناخشنود شدند و توطئهيى براى خلع وى ترتيب دادند ، كه در خون خفه شد . « * * * * » ده سال بعد ، وقتى اسلام به عنوان دين حاكم در ايران به سختى استقرار يافته بود ، برخى از شاهزادگان و اشراف مغول را مىبينيم كه الجايتو خدابنده را به ترك اسلام و بازگشت به آيين اجدادى تشويق مىكنند ، ولى البته موفق نمىشوند « * * * * * » ، و ظاهراً اين آخرين تجلى بت - پرستى مغول در ايران است ، كه در ايام سابق خود را به چنان صور وحشيانهيى نشان داده بود ، از قبيل قربانى كردن دخترانى كه به خاطر كمال زيباييشان براى آمرزش روح امپراطوران متوفى انتخاب مىشدند ، و قتل عام مشايعين جسد امپراطور ، براى جلوگيرى از افشاى مرگش پيش از اعلان رسمى آن . « * * * * * * »
هامش
( * ) دوسون همان كتاب ، ج 3 ، ص 608
( * * ) همان كتاب ، ج 4 ، ص 141 و يادداشت مربوط .
( * * * ) دوسون ، ج 4 ، ص 281 - 82
( * * * * ) همانجا ، ج 4 ، ص 157 به بعد
( * * * * * ) همانجا ، ج 4 ، ص 538 - 39
( * * * * * * ) چهل تن از زيباترين كنيزان و نيز تعدادى از زيباترين اسبان براى آمرزش روح چنگيز خان به وسيلهء اگتاى كشته شدند دوسون ، ج 2 ، ص 13 سربازانى كه منگوقا آن را در راه